امرها و نهیها و تحریم‌های خدا از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 118

«وَ اِنْ كانَ ذوُ عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ اِلي مَيْسَرَةٍ» مي‌فرمايد: اگر در ميان بدهكاران فقيري يافت شود طلبكار بايد او را تا ميسره مهلت دهد، و ميسره به معناي تمكن و دارا شدن است در مقابل عسرت كه به معناي فقر و تنگدستي است، و معنايش اين است كه آنقدر بايد مهلت دهد تا بدهكار بـه پرداخت بدهي خود متمكن شود. اين آيه هر چند مطلق است و مقيد به مورد ربا نيست وليكن قهرا منطبق با مورد ربا است: چون رسم اين بود كه وقتي مدت قرض يا هر بدهي ديگر به پايان مي‌رسيد ربا خوار گريبان بدهكار را

تمديد زمان بازپرداخت قرض فقرا تا زمان تمكن (281)

مي‌گرفت و او در خواست مي‌كرد كه مدت بدهي مرا تمديد كن و من در مقابل اين تمديد، فلان مقدار و يا به فلان نسبت به قيمت جنس اضافه مي‌كنم، و آيه شريفه از اين‌عمل نهي نموده و دستور مي‌دهد به بدهكار مهلت دهند.

«وَ اَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ،» يعني، و اگر به كلي بدهي مديون را به او ببخشيد و براو تصدق كنيدبراي شما طلبكاران‌بهتراست، چون اگر چنين‌كنيديك زيادي ممحـوق (يعني نـابـود شدني) را مبدل كرده‌ايد به زيادي رابيه (يعني باقي و جاويدان).

«وَ اتَّقُوا يَوْما تُرْجَعُونَ فيهِ اِلَي‌اللّهِ...» اين جمله دنباله‌اي است براي آيات ربا كه حكم ربا و جزاي آن رابيان مي‌كرد و اين جمله با تذكري عمومي روز قيامت را با پاره‌اي از خصوصياتــش كه مناسب با مقــام آيه است يادآور مي‌شــود تا دلها با ياد آن آمــاده پرهيــز از خدا و ورع و اجتنــاب از محرّمــات او گــردد، آن محرّماتــي كه

(282) امرها ، نهي‌ها و تحريم‌هاي خدا

مربــوط بــه حقــوق‌النّــاس مي‌بــاشــد كــه زنــدگــي بشــر بــر آن متكــي اســت.

آيــه مي‌فرمايد: در پيش رويتـان روزي است كه در آن به ســوي خدا باز مي‌گرديد و هر نفسي آنچه را كه كرده دريـافت مي‌كند، بدون اينكـه ظلمي به او بشود!

روايات وارده در زمينه رباخواري

و در «كافي» و كتاب «مَنْ لايَحْضُرُهُ‌الْفَقيه» از امام صادق عليه‌السلام روايت آورده كه فرمود: هر مقدار ربا كه مردم از روي ناداني خورده باشند و بعد توبه كرده باشند خدا توبه آن‌ها را در صورتي كه توبه صحيح و جدي باشد مي‌پذيرد، و نيز فرمود: اگر مردي از پدرش مالي را به ارث ببرد و بداند كه در آن مال ربا هست و ليكن مال ربوي در