- پیشگفتار 1
- [مقدمه] 3
- قسمت اوّل 11
- اشاره 11
- بخش نخست 12
- بخش دوّم 16
- بخش سوّم 23
- اشاره 23
- صبر و بردباری 24
- صبر امام باقر علیه السّلام 27
- اشاره 30
- کرم و سخاوت امام باقر علیه السّلام 30
- ب-آزاد کردن بندگان 31
- ج-نیکی به اصحاب و یاران 31
- الف-بزرگداشت نیازمندان 31
- د-صدقه دادن آن حضرت به فقرای مدینه 32
- عبادت امام باقر علیه السّلام 34
- اشاره 34
- الف-خشوع در هنگام نماز: 34
- ب-نماز بسیار: 34
- ج-دعای امام باقر علیه السّلام در حال سجده: 35
- حجّ امام باقر علیه السّلام 37
- یاد خداوند متعال 39
- مناجات امام باقر علیه السّلام با خداوند متعال 39
- زهد و پارسایی در زندگی دنیا 39
- قسمت دوم 41
- اشاره 41
- بخش نخست 42
- بخش دوم 51
- بخش سوم 54
- قسمت سوم 63
- اشاره 63
- بخش نخست 64
- اشاره 64
- مراحل حرکت مبارزاتی ائمۀ طاهرین علیهم السّلام 72
- اشاره 76
- بخش دوم 76
- اشاره 87
- امام باقر علیه السّلام و عبد الملک مروان 87
- امام باقر علیه السّلام و حلّ مسألۀ ضرب مسکوکات 88
- ولید بن عبد الملک 93
- اشاره 97
- عمر بن عبد العزیز 97
- امام محمّد باقر علیه السّلام و عمر بن عبد العزیز 103
- یزید بن عبد الملک 109
- هشام بن عبد الملک 111
- اشاره 111
- دستگیری امام باقر علیه السّلام،بردن آن حضرت به دمشق و زندانی کردن ایشان 112
- امام باقر علیه السّلام و عالم مسیحی 120
- اقدام برای ترور امام باقر علیه السّلام 123
- مهم ترین ویژگی های عصر امام باقر علیه السّلام 124
- جلوه های انحراف در عصر امام باقر علیه السّلام 126
- اشاره 126
- انحراف فکر و عقیده 127
- انحراف سیاسی 129
- انحراف اخلاقی 133
- انحراف در عرصۀ اقتصاد 136
- اشاره 139
- بخش سوم 139
- اوّل:اصلاح در عرصۀ فکر و عقیده 140
- محورهای حرکت عمومی اصلاحاتی امام باقر علیه السّلام 140
- اشاره 140
- 1.ردّ افکار و عقاید مخرّب و مذاهب منحرف 141
- 2.بحث و مناظره با صاحبان مذاهب منحرف و سمبل های انحراف 146
- 3.محکوم کردن فقیهان درباری 150
- 4.دعوت مردم به گرفتن اندیشه از سرچشمه های زلال 151
- 5.انتشار دانش های اهل بیت علیهم السّلام 152
- اشاره 153
- دوّم:تأسیس دانشگاه نمونۀ فقه 153
- خصوصیّات مکتب فقهی اهل بیت علیهم السّلام 155
- 1.دعوت به امر به معروف و نهی از منکر 158
- سوّم:اصلاحات سیاسی 158
- اشاره 158
- 2.انتشار مفاهیم صحیح سیاسی 160
- 3.رسوا کردن عملکرد دستگاه اموی 164
- 4.دعوت مردم به دوری از حکومت وقت 166
- 5.مواضع مستقیم امام باقر علیه السّلام در برابر حاکمان منحرف 167
- 6.موضع امام باقر علیه السّلام در رابطه با جنگ مسلّحانه 171
- چهارم:اصلاح اخلاقی و اجتماعی 173
- اشاره 173
- 1.دعوت به پیاده کردن سنّت شریف نبوی 174
- 2.دعوت به مکارم اخلاق 177
- پنجم:اصلاحات اقتصادی 180
- اشاره 187
- قسمت چهارم 187
- بخش نخست 188
- اشاره 188
- اوّل:امام باقر علیه السّلام و عناصر تشکیل دهندۀ گروه صالحان 192
- 1.عقیدۀ سالم 192
- 2.مرجعیّت اهل بیت علیهم السّلام 196
- 3.ویژگی های پیروی از اهل بیت علیهم السّلام 199
- 1.ارکان اساسی تزکیه در نزد امام باقر علیه السّلام 202
- اشاره 202
- دوّم:امام باقر علیه السّلام و تزکیۀ نفوس 202
- الف-حاکم کردن عقل 203
- ب.تبعیّت ارادۀ انسان از ارادۀ خدا 204
- ج.درک انسان از مراقبت دائمی خداوند از او 204
- د.توجّه دائم به روز قیامت 205
- 2.راه وروش تزکیه در نزد امام باقر علیه السّلام 206
- اشاره 206
- الف.ارتباط دائم با خداوند متعال 206
- ب.اقرار به گناه و توبه از آن 208
- ج.برحذر بودن از غرق شدن در گناهان 210
- د.عمق بخشیدن به حیای درونی 211
- ح.شکستن انس و الفت میان انسان و رفتار جاهلی 211
- و.از میان بردن موانع نفسانی رفتار صحیح 213
- سوّم:رویّۀ فرهنگ سازی امام باقر علیه السّلام 215
- اشاره 215
- 1.تشویق به طلب علم 215
- 2.جایگاه ممتاز دانشمندان و فضیلت آنان 216
- 3.اخلاص در یاد گرفتن دانش 217
- 4.ضرورت نشر دانش و فرهنگ سازی برای مردم 218
- 5.لغزشگاه ها و آفت های دانشجویان 219
- 6.مرجعیّت علمی 220
- 7.مؤسّسات فرهنگی 222
- اشاره 223
- چهارم:امام باقر علیه السّلام و زنده کردن روح جهاد و حماسه در امّت 223
- اوّل:اقامۀ شعائر حسینی 224
- دوّم:زنده کردن ایمان به مسألۀ امام مهدی علیه السّلام 226
- اشاره 227
- پنجم:امام باقر علیه السّلام و هویّت بخشیدن به گروه صالحان 227
- محورهای وابستگی در گروه صالحان 229
- ویژگی های هویّت شیعی 231
- اوّل:نامگذاری 231
- سوّم:جایگاه گروه صالحان 233
- دوّم:صفات 233
- ششم:امام باقر علیه السّلام و سازماندهی روابط گروه صالحان 237
- اشاره 237
- اشاره 237
- 1.روابط داخلی گروه صالحان 237
- اصول روابط داخلی 240
- 2.روابط با سایر گروه های اسلامی 241
- 3.روابط با اهل ذمّه 242
- 4.رابطه با کفّار 243
- اشاره 244
- هفتم:امام باقر علیه السّلام و سیستم امنیّتی گروه صالحان 244
- 1.تقیّه 245
- 2.کتمان اسرار 248
- 3.ایجاد توازن در رابطه با حاکمان 250
- 4.مراعات سطوح مختلف 252
- اشاره 253
- هشتم:امام باقر علیه السّلام و نظام اقتصادی گروه صالح 253
- تأکید بر اهمّیّت عامل اقتصادی 254
- ایجاد موازنه میان طلب رزق وروزی و طلب مکارم اخلاقی 257
- منابع مالی گروه صالح 260
- همیاری داخلی در گروه صالح 262
- نهم:امام باقر علیه السّلام و نظام اجتماعی گروه صالح 267
- اشاره 267
- 1.خانواده 268
- 2.خویشاوندان 272
- 3.همسایگان 273
- 4.افراد گروه صالح 274
- 5.جامعۀ اسلامی 280
- دهم:امام باقر علیه السّلام و آیندۀ گروه صالح 287
- اشاره 293
- بخش دوم 293
- 1.شخصیّت والای امام باقر علیه السّلام: 294
- انگیزه های ترور امام باقر علیه السّلام 294
- اشاره 294
- 2.رویدادهایی که در دمشق به وقوع پیوست 295
- تصریح امام باقر علیه السّلام بر امامت امام صادق علیه السّلام پس از خود 296
- وصیّت های امام باقر علیه السّلام 297
- تسلیت گفتن مسلمانان به امام صادق علیه السّلام در عزای پدر بزرگوارش 299
- اشاره 301
- بخش سوّم 301
- میراث تفسیری امام محمّد باقر علیه السّلام 303
- اشاره 303
- نمونه هائی از تفسیر امام باقر علیه السّلام 305
- میراث حدیثی امام باقر علیه السّلام 308
- اشاره 310
- میراث کلامی امام باقر علیه السّلام 310
- 1.عجز عقل انسان از درک حقیقت خداوند متعال 311
- 2.ازلی بودن واجب الوجود 312
- 3.وجوب اطاعت امام علیه السّلام 314
- اشاره 314
- میراث تاریخی امام باقر علیه السّلام 314
- 2.حکمت سلیمان 315
- 1.وحی خداوند به حضرت آدم علیه السّلام 315
- 4.نامگذاری نوح به عبد شکور 316
- 3.حکمتی از تورات 316
- 7.نفی بی سواد بودن از پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله 317
- 6.اسماعیل اوّلین کسی بود که به زبان عربی سخن گفت 317
- 5.نفرین کردن نوح به قومش 317
- امام باقر علیه السّلام و نقل سیرۀ مبارک نبوی 318
- 1.عاریه گرفتن سلاح توسّط پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله از صفوان 318
- 2.حرکت خالد به سمت قبیلۀ بنی جذیمه: 319
- امام باقر علیه السّلام و سیرۀ حضرت علی علیه السّلام 321
- اخبار غیبی که امام باقر علیه السّلام بیان داشته اند 322
- اشاره 325
- میراث فقهی امام باقر علیه السّلام 325
- لمس کردن عورت،باطل کنندۀ وضو نیست 329
- مسح از روی کفش 329
- صلوات بر آل پیامبر در تشهد 330
- قرائت با صدای بلند در نمازی که باید آهسته قرائت کرد 330
- از وصایای امام باقر علیه السّلام 331
عبد اللّه دست من است که با آن کار می کنم،عمر چشم من است که با او می بینم و امّا زید زبان من است که به وسیلۀ وی سخن می گویم (1)(2).
امام باقر علیه السّلام همواره مردمان را از تنها گذاشتن زید یا جنگیدن با او برحذر می داشته است.ایشان می فرمودند:
برادر من زید بن علیّ قیام خواهد کرد و در راه حقّ و حقیقت به شهادت خواهد رسید.وای بر کسی که از یاری او سر باز زند.وای بر کسی که با او مبارزه کند.وای بر کسی که با او به جنگ بپردازد (3).
امام باقر علیه السّلام توجیه کنندۀ حرکت برادرش زید شهید بوده است.زید شهید نیز یکی از کسانی بود که در زیر لوای امامت امام باقر علیه السّلام حرکت می نموده و حرکت نظامی زید شهید پس از بی اثر شدن سایر روش ها به عنوان بازویی برای اهل بیت عصمت و طهارت در مقاومت در برابر انحراف حکّام
1- (*)) منظور از عبد اللّه برادر امام باقر علیه السّلام عبد اللّه باهر می باشد که از بارزترین،با فضیلت ترین و جلیل القدرترین علمای مسلمانان بوده و از پدر بزرگوارش حضرت امام سجّاد علیه السّلام دانش های بسیاری را روایت نموده و مردم آن روایات را از زبان او نوشته و ثبت و ضبط نموده اند. «غایه الاختصار 106». و امّا منظور امام باقر علیه السّلام از عمر،برادر دیگر آن حضرت عمر بن علیّ بن حسین علیه السّلام می باشد.وی سیّدی فاضل و جلیل بوده،متولّی موقوفات پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله همچنین متولّی موقوفات امام امیر المؤمنین علیه السّلام بوده است.وی مردی پرهیزگار و باسخاوت بوده است.از او روایت شده است که گفت بر کسی که باغی از موقوفات حضرت علی علیه السّلام به او واگذار می شود شرط است که هنگام رسیدن خرماها در دیوار باغ شکافی ایجاد کند تا همه بتوانند داخل باغ شده و از میوه های آن بخورند و کسی را از این کار منع نکند. و همچنین زید شهید سوّمین برادر امام باقر علیه السّلام است که از دانشمندان بسیار باجلالت مسلمان بوده و در دانش های بسیاری تخصّص داشته است مانند علم فقه،حدیث،تفسیر،کلام و...وی معتقد به احقاق حقوق ستمدیدگان و بیچارگان بود وی رهبری سیرۀ جهادی آنان را در قیام گرانسنگی که از خود به یادگار گذاشت و بدان وسیله موجب انتشار بیداری اسلامی در جامعه گردید برعهده گرفت و نقش بسزایی در سرنگونی حکومت سلسلۀ اموی داشت.
2- (1)) .سفینه البحار 272/2.
3- (2)) .مقتل خوارزمی 113/2.