پیشوایان هدایت : شکافنده علوم، حضرت امام محمدباقر علیه السلام جلد 7 صفحه 311

می کرده اند باطل و ردّ نموده است.اینک نمونه هائی از بحث های کلامی امام باقر علیه السّلام:

1.عجز عقل انسان از درک حقیقت خداوند متعال

از امام باقر علیه السّلام دربارۀ قول خداوند متعال در قرآن: لاٰ تُدْرِکُهُ الْأَبْصٰارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصٰارَ؛ چشم ها او را درنمی یابند و اوست که دیدگان را درمی یابد (1)سؤال شد.

آن حضرت در پاسخ فرمودند:تصوّرات عقلی همواره دقیق تر و گسترده تر از آن است که چشم انسان می بیند.چراکه تو می توانی به وسیلۀ قدرت تخیّل هم اکنون مملکت سند و هند را ببینی،همچنین شهرهائی را تصوّر کنی که تاکنون به آن ها داخل نشده و با چشم سر آن ها را ندیده ای.با این وصف،تصوّرات عقلی و خیالی قادر به درک کنه ذات خداوند متعال نیستند.

پس چگونه دید چشمان سر بتواند خدا را درک کند؟! (2).

عبد الرّحمان بن ابی النّجران از امام باقر علیه السّلام دربارۀ خداوند متعال سؤالی کرد و گفت:من چیزی را[از خدا]در ذهن خود توهّم می کنم.امام باقر علیه السّلام به او فرمودند:

آری،غیرمعقول و نامحدود،بدین ترتیب آنچه را که وهم و خیال تو ایجاد می کند خلاف حقیقت ذات او خواهد بود.هیچ چیزی به او شبیه نیست و هرگز تصوّرات و اوهام و خیالات او را درک نمی کنند،و چگونه اوهام می توانند او را به دایرۀ خیال بکشانند در حالی که خداوند از جنس معقول نیست و برخلاف آنچه است که در وهم انسانی به تصوّر درمی آید.ذهن تنها می تواند چیزی غیرمعقول و نامحدود را [به صورت کلی]تصوّر کند (3).

1- (1)) .انعام/103.
2- (2)) .این حدیث به امام جواد علیه السّلام نیز نسبت داده شده است.
3- (3)) .اصول کافی 82/1.