امر به معروف و نهی از منکر: دو فریضه برتر در سیره معصومین علیهم السلام جلد 2 صفحه 72

4. هشدار دادن و آگاهی بخشی به مسلمانی؛ تا دچار خطر و مصیبت نشود.

5. بیان حال راویان احادیث که در علم رجال مورد بحث قرار می گیرد.

6. بیان زشتیهای شخصی که به صورت آشکارا گناه می کند.

7. ذکر کردن اسمی که شخص به آن معروف است و در عین حال، بیانگر عیب و نقصی در اوست؛ مانند لنگ بودن.

8. شهادت دادن بر زشتی های شخص در محضر قاضی.

9. بیان عیوب نزد شخصی که از آن عیوب آگاه است.

10. شنیدن غیبت و بدگویی در صورتی که احتمال می دهیم گوینده رعایت مسائل شرعی را نموده است و بدگویی و غیبت او، از موارد جواز غیبت می باشد .(1)

شهید ثانی در بخش دیگری از نوشتۀ خویش دو مورد زیر را نیز به موارد دهگانۀ فوق افزوده است:

1. بیان عیوب به خاطر بیان مصلحت در مشورت.

2. بدگویی از بدعت گزاران و صاحبان اندیشه های گمراه گر .(2)

بنابراین، اگر امر به معروف یا نهی از منکر، متوقف بر افشاگری و بیان زشتیهای شخص گناهکار باشد و راه اصلاح او یا مصلحت جامعه، منحصر در همین شیوه باشد، می توان از شیوۀ افشاگری استفاده کرد.

این موضوع، غیر از افشاگری نسبت به افراد غیر مؤمن است؛ زیرا در مورد آنان، اگر چه امید اصلاحشان نمی رود، ولی به واسطۀ مصالح جامعه، افشاگری آنان جایز و گاهی لازم و ضروری است.

در روایت نبوی، چنین آمده است:

ثلاثه لاتحرم علیک اعراضهم المجاهر بالفسق، و الامام الجائر، و المبتدع ؛(3)

1- همان، ج 50 ، ص 55.
2- میزان الحکمه، ج 7، ص 341 و 346.
3- متقی هندی، کنز العمال، ج 3، ص 595.