امر به معروف و نهی از منکر در آینه اجتهاد صفحه 109

1- گفتار ماه، سال اول، ص95.

2- نهایه، ص299.

3- جواهر الکلام، ج21، ص374.

4- وسائل الشیعه، ج6، باب سوم از ابواب الامر و النهی، ص403، ح1.

5- همان، ج9، ص406.

نقل می کند که آن حضرت، در کلامی چنین فرموده است: (در میان مؤمنان) کسانی هستند که انکار کننده منکرند به قلب و زبان و دست (قدرت بدنی). چنین افرادی خصلت های خیر را کامل کرده اند.

مفهوم مرحله اول

فقها درباره این که معنای امر به معروف قلبی، چیست، دیدگاه های متفاوتی دارند. صاحب جواهر برخی از این تفسیرها را نقل کرده است؛ از جمله:

1. شیخ طوسی:

انکار قلبی یعنی اعتقاد به وجوب واجبات و حرمت محرّمات.

2. علامه حلی، در کتاب قواعد:

نخستین مرتبه از مراتب نهی از منکر قلبی، اعتقاد به وجوب واجبات و حرمت محرّمات با نارضایتی از گناه است.

3. در کتاب تنقیح آمده است:

انکار قلبی، همان اعتقاد به وجوب واجبات و حرمت محرّمات، به اضافه تضرع و زاری به درگاه خداوند متعال در هدایت کردن گنهکار است.

4. صاحب مفاتیح، آن را به معنای بغض در راه خدا از گناه دانسته است.

5. علامه در کتاب منتهی و محقق حلی آن را به معنای اظهار کراهت دانسته اند. صاحب جواهر می گوید:

ظاهر منتهی و آن چه از متن شرایع خواهید دید، (نهی از منکر) اظهار کراهت است.(1)

در ادامه، صاحب جواهر، در مقام نقد و بررسی هر یک از این اقوال می فرماید:

مخفی نیست که بعضی از این تفاسیر، اشکال دارد؛ زیرا تفسیر اول از نظر عرف و لغت، مصداق امر به معروف و نهی از منکر نیست، بلکه اعتقاد به حرمت و