امر به معروف و نهی از منکر در آینه اجتهاد صفحه 169

1- بقره، آیه 30.

2- حجر، آیه 30.

3- حجر، آیه 29.

4- مؤمنون، آیه 14.

5- لقمان، آیه 20.

6- بقره، آیه 31.

7- آل عمران، آیه 49.

9. انسان موجودی ابدی است: «ما خلقتم للفناء بل خلقتم للبقاء»؛(1) (شما برای نابود شدن خلق نشده اید، بلکه برای باقی ماندن آفریده شده اید).

10. انسان در هر لحظه می تواند با خدا در ارتباط باشد: «الحمد لله الذی ادعوه کلما شئت لحاجتی بغیر شفیع لی فیقضی حاجتی»؛(2) (ستایش خدای را که هرگاه بخواهم، او را برای نیازهایم بدون واسطه می خوانم).

فضاسازی

همان گونه که می دانیم، انجام دادن صحیح هر کاری نیازمند آماده سازی مقدماتی است. چه بسا نادیده گرفتن برخی از مقدمات، سبب می شود کاری با اهداف و آثار مثبت، آثاری منفی در پی داشته باشد؛ مثلاً انسانی که به مواد غذایی نیاز دارد، اگر از مواد غذایی نپخته استفاده کند، به جای نجات از گرسنگی، دچار بیماری می شود.

امر به معروف و نهی از منکرنیز از این قاعده مستثنا نیست؛ زیرا سخن حق، مانند شکر، شیرین است. اگر شکر را مستقیما در دهان کودک بریزند، احتمال دارد خفه شود؛ ولی اگر آن را در آب حل کرده و به او بدهند، اثر مثبت خود را خواهد داشت. امر به معروف و نهی از منکرنیز این گونه است. بنابراین، فضاسازی و آ ماده ساختن طرف

مقابل، برای پذیرش سخن حق، شرط اول برای تأثیر امر به معروف و نهی از منکراست. از این رو، فقها گفته اند که انجام دادن بعضی از مقدمات این دو فریضه، واجب است.

مقدماتی که در ترک منکر و یا انجام دادن معروف تأثیر دارند، به چند دسته تقسیم می شوند؛ از جمله:

1. مقدماتی که در ا نجام دادن معروف اثر دارند.

2. مقدماتی که در ترک معروف اثر دارند.

3. مقدماتی که در انجام دادن منکر اثر دارند.

4. مقدماتی که در ترک منکر اثر دارند.

مصادیق هر یک از این موارد چهارگانه، فراوان است که شخص آمر و ناهی باید در پی تحصیل آن ها باشد.