امر به معروف و نهی از منکر در آینه اجتهاد صفحه 185

1- هود، آیه 59و60.

2- شورا، آیه 13.

اقدام گروهی

از شیوه های مؤثر و کاربردی در امر به معروف و نهی از منکر، حرکت گروهی است؛ به این معنا که در برخی افراد، امر و نهی و تذکرهای انفرادی، تأثیری ندارد. از این رو باید همه اقشار مردم به شکل های گوناگون، در صحنه امر به معروف و نهی از منکر حاضر شوند؛ مثلاً نهی از منکر در برابر حکومت پلید پهلوی، که مصداق کامل منکر بود، به صورت انفرادی، تأثیری نداشت؛ اما با حضور میلیونی مردم در اشکال مختلف، این منکر بزرگ، معجزه آسا ریشه کن شد. یا مثلاً جلوگری از دخالت شیطان بزرگ، امریکا در کشورهای اسلامی، از جمله، جمهوری اسلامی ایران، که نوعی منکر است، جز با حرکت همگانی و حضور میلیونی افراد، امکان پذیر نیست.

استفاده از این شیوه، در آیات و سیره ائمه: نیز به چشم می خورد؛ مثلاً بسیاری از آیات و روایاتی که درباره مراسم و مناسک حج وارد شده اند و در آن ها از منافع مردم سخن گفته شده است، شاید به رواج معروف و نهی از منکر اشاره داشته باشند، به ویژه در عصر رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) که مشرکان در مکه و اطراف آن، زندگی می کردند.

هماهنگی گفتار باکردار

یکی از عواملی که سبب می شود امر به معروف و نهی از منکر، تأثیر خود را از دست بدهد،دو گانگی میان گفتار و کردار است. شاید بتوان گفت که این، بزرگ ترین آفت برای تأثیرگذاری بسیاری از امر به معروف و نهی از منکرها است، بلکه در برخی موارد، اثر منفی نیز داشته است؛ مثلاً اسراف و تبذیر در استفاده از بیت المال، از منکرات است و هم مردم و هم مسؤولان از آن نهی شده اند؛ اما اگر در مراسم دولتی یا غیردولتی، اسراف بسیاری دیده شود، نهی از این منکر، اثری نخواهد داشت. هم چنین بسیاری دیگر از منکرات اجتماعی.

از این رو، مهم ترین شیوه کاربردی برای تأثیرگذاری امر به معروف و نهی از منکر، هماهنگی میان گفتار و کردار است. در آیات و روایات نیز بر این مهم تأکید فراوان شده است؛ از جمله: