- سخن پژوهشکده 1
- رویکرد روان شناسی 11
- رویکرد قرآنی و روایی 12
- رویکرد تاریخی 12
- رویکرد کلامی 13
- رویکرد از دیدگاه سیره معصومان 13
- اشاره 15
- اشاره 16
- الف. علم کلام 19
- ب. علم اخلاق 22
- ج) جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در تقسیمات فقه 26
- واژه شناسی 27
- مفهوم لغوی معروف و منکر 27
- معنای لغوی امر و نهی 33
- مفهوم اصطلاحی امر و نهی 34
- قلمرو معروف و منکر 35
- امر به معروف و نهی از منکر در ادیان توحیدی 36
- اشاره 38
- الف.آیات 39
- اشاره 39
- تقریب دلالت 40
- نکته ها 40
- تقریب دلالت 41
- نکته های عام 42
- تقریب دلالت 43
- نکته های عام 44
- تقرب دلالت 44
- تقریب دلالت 44
- نکته های عام 45
- ب.روایات 46
- اشاره 48
- ج.عقل 48
- قاعده لطف 48
- وجوب دفع منکر، ثمره وجوب عقلی 50
- اشاره 52
- ه .مقتضای اصل عملی 52
- د.اجماع 52
- وجوب کفایی یا عینی 53
- تصویر واجب کفایی 54
- اشاره 54
- راه حل دوم 56
- راه حل اول 56
- اشاره 57
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 57
- راه حل سوم 57
- تعبدی و توصلی 58
- اشاره 58
- چگونگی امر به معروف و نهی از منکر 59
- اشاره 59
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 59
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 60
- امر به امر به معروف 60
- اشاره 62
- اشاره 63
- شرط اول: شناخت معروف و منکر 63
- اشاره 63
- وجوب نفسی شناخت معروف و منکر 66
- نظر امام خمینی(رحمه الله) درباره برخی از فروعات شرط علم 67
- شرط دوم: اصرار بر گناه 69
- اشاره 69
- الف. اجماع 70
- ب. عقل 70
- اشاره 70
- لزوم امر به توبه، پس از گناه 72
- شرط سوم و چهارم 73
- اشاره 73
- پیشینه تاریخی 74
- اقوال فقیهان صدر اول 74
- ادله شرط سوم 77
- تقریر محل نزاع در شرط سوم 77
- عنوان شرط سوم 78
- 1. اجماع 79
- اشاره 79
- 2. قاعده لاضرر 79
- نقد و بررسی 79
- 3. قاعده لاحرج 82
- 4. قاعده سهولت 82
- 6. خبر عیون اخبارالرضا 83
- 7. خبر مسعده 84
- 9. روایت یحیی بن طویل 85
- مرحله نخست 91
- تقریر محل نزاع 91
- شرط چهارم: احتمال تأثیر 91
- اشاره 91
- اشاره 91
- اشاره 92
- نقد و بررسی 92
- اشاره 93
- 1. خبر مسعده 93
- 3. خبر داود رقی 94
- 4. خبر حارث بن مغیره 95
- 5. خبر ابان 95
- اشاره 97
- مرحله دوم و سوم 97
- تحصیل مقدمات تأثیر 98
- جمع بندی 100
- اشاره 101
- شرط پنجم: عدالت آمر و ناهی 101
- شرط کمال 102
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 104
- شرایط دیگر 104
- حکم امر و نهی با نبودن شرایط 105
- اشاره 106
- مراحل امر به معروف و نهی از منکر از نظر فقها 108
- مفهوم مرحله اول 109
- لزوم ترتیب 115
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 116
- لزوم گرفتن اذن از امام (علیه السّلام) 117
- نقد و بررسی 118
- ادله شرط نبودن اذن امام (علیه السّلام) 118
- ادله اشتراط اذن امام (علیه السّلام) 119
- نقد و بررسی 120
- قول به تفصیل 120
- اختیار ولی فقیه درباره مرحله سوم 121
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 122
- اشاره 125
- ادله اثبات مسؤولیت دولت در اجرای امر به معروف و نهی از منکر 128
- اشاره 128
- آیات 128
- روایات 129
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 130
- به کارگیری نهادهای مسؤول 130
- مبارزه با بسترهای منکر 131
- نهاد حسبه، جانشین تشکیلات امر به معروف و نهی از منکر 131
- مفهوم حسبه از نگاه فقهای شیعی 132
- تعریف حسبه 132
- تفاوت حسبه با امر به معروف و نهی از منکر 133
- تدوین قوانین جامع 134
- موارد دیگر 135
- چشم انداز امر به معروف و نهی از منکر در قانون اساسی 135
- حمایت قانونی از سوی دولت 137
- خلأ قانونی 137
- نظارت دولت 139
- نظارت از دیدگاه آیات و روایات 140
- نظارت در قانون اساسی 140
- اشاره 140
- 2. نظارت و حساب رسی از کارگزاران 142
- 4. نظارت بر مکاتبات کارگزاران 143
- 3. نظارت بر تقسیم بیت المال 143
- 6. نظارت بر رفتار نیروهای مسلح 144
- 5. نظارت بر گفتار کارگزاران 144
- 7. نظارت بر جمع آوری بیت المال 145
- 9. نظارت بر رفتار کارگزاران با مخالفان 146
- 8. نظارت و توبیخ فرماندار آذربایجان 146
- 10. نظارت بر عکس العمل فرماندار مصر، پس از عزل 147
- 12. نظارت بر رفت و آمد شهروندان 148
- 14. نظارت بر گفته های دشمن 149
- 13. نظارت بر بیت المال و مراقبت از آن 149
- 15. نظارت بر گزینش کارگزاران 150
- اقوال مختلف 151
- اجرای حدود و تعزیرات 151
- ادله جواز 152
- ادله عدم جواز 154
- وظیفه دولت و مردم در برابر شهروندان غیرمسلمان 155
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 155
- دیدگاه حضرت امام خمینی(رحمه الله) 157
- وظیفه دولت و مردم در برابر کشورهای دیگر 158
- اهمیت امر به معروف و نهی از منکر حاکمان 160
- دیدگاه امام خمینی(رحمه الله) 162
- اشاره 166
- شناساندن منزلت و کرامت انسان 167
- اشاره 167
- فضاسازی 169
- شیوه آینه 170
- شیوه تلقین 170
- مخاطب شناسی 171
- به کارگیری هنر 173
- شیوه نمایش 174
- بازیابی شخصیت از دست رفته 176
- شیوه پند، نه بند 177
- شیوه تدریج 177
- کمک گرفتن از عواطف 178
- یادآوری نعمت های الهی 178
- آموزش صحیح 179
- تبیین حکمت و آثار احکام شرعی 179
- زمینه سازی 181
- شیوه بیان ثواب و عقاب 183
- مبارزه منفی 183
- احترام به ارزش های مخاطب 184
- هماهنگی گفتار باکردار 185
- اقدام گروهی 185
- شیوه علنی کردن معروف ها 186
- توجه به ریشه ها 187
- یادآوری دشواری ها و عواقب اخروی 187
- در نظر گرفتن ظرفیت افراد 188
- شیوه تغافل 189
- حرمت تجسس 189
- موارد استثنا 192
- اوصاف آمران و ناهیان 192
- اشاره 197
- الف. امر به معروف و نهی از منکر در سیره رسول اللّه(صلّی الله علیه و آله ) 197
- سیره معصومان 197
- اشاره 197
- بیدار ساختن وجدان 198
- پیش گیری از ایجاد زمینه های گناه 198
- کمک گرفتن از وعده و وعید 198
- نهی شدید از منکرات اعتقادی 198
- نهی از منکر در کودکی 199
- نهی از تکبر 199
- نهی از نادیده گرفتن آبروی مسلمان 200
- نهی از غش در معاملات 200
- احترام به مقدسات دیگران 200
- آسان گیری 201
- نادیده گرفتن خویشان 201
- تحمل سختی ها 201
- ب. امر به معروف و نهی از منکر، در سیره امیرمؤمنان(علیه السّلام) 202
- واکنش در برابر سخنان نابه جا درباره دین 202
- نهی از بدعت 202
- اهتمام به امر به معروف و همسایگان 202
- نهی از ترویج خرافات 203
- پیش گامی در عمل به معروف و دوری از منکر 203
- حساسیت در برابر رفتار کارگزاران 203
- واکنش شدید در برابر گناه در مکان های مقدس 204
- اهمیت دادن به حقوق مردم (عبور و مرور) 204
- اعمال قدرت 204
- نهی از احتکار 204
- نمونه هایی از معروف سیاسی - اجتماعی 205
- نهی شدید از تملق 205
- پیام تاریخی امام خمینی(رحمه الله) به رهبر شوروی سابق 206
- دفاع از ارزش ها 206
- نمونه هایی از منکرات 207
- بی کاری 208
- اشکال ها 210
- اشاره 210
- اشاره 210
- اشکال اول 211
- اشکال دوم 214
- اشکال سوم 215
- اشکال چهارم 216
- اشکال پنجم 219
- اشکال ششم 221
- اشکال هفتم 222
- اشکال هشتم 222
- اشکال دهم 223
- اشکال نهم 223
- اشاره 223
- ترس از زیان مالی یا جانی 223
- روحیه سازش کاری 224
- حفظ آبرو 224
- بی اثر پنداشتن امر به معروف و نهی از منکر 225
- برداشت نادرست 225
- ضعف غیرت دینی 225
- اشکال های دیگر 226
- اشاره 228
- الف) آثار اجتماعی 229
- اشاره 229
- 4. انتقام از دشمنان و سامان یافتن کارها: 233
- ب) آثار سیاسی 233
- 2. شکست دشمن (کافران و منافقان): 233
- 3. امنیت راه ها: 233
- 1. تقویت بنیه مسلمانان: 233
- ج) آثار معنوی 234
- 1. حلال شدن درآمدها: 235
- 2. بازگرداندن اموال به صاحبان اصلی: 235
- 3. آبادی زمین: 235
- د) آثار اقتصادی 235
- اشاره 236
- 5. جمع آوری صدقات و صرف آن در جای خود: 236
- 1. نکوهش الهی ترک کننده امر به معروف: 236
- 4. تقسیم عادلانه بیت المال: 236
- آثار ترک امر به معروف و نهی از منکر 236
- 5. خواری: 237
- 3. محرومیت از دین واقعی: 237
- 4. خشم خدا: 237
- 9. عدم استجابت دعا: 238
- 6. شرکت در گناه: 238
- 7. انتظار عذاب الهی: 238
- 8. از دست رفتن موقعیت اجتماعی: 238
- برخی نظریات فقهای اهل سنت 239
- 11. محشور شدن به شکل خوک و میمون: 239
- 10. عدم پیروی از رسول خدا: 239
- تعریف معروف و منکر 239
- وجوب عینی یا کفایی 240
- شرایط منکر 242
- شرایط آمر و ناهی 243
- مراتب امر به معروف و نهی از منکر 244
- روش های امر به معروف و نهی از منکر 246
- تصدی زنان به امر به معروف و نهی از منکر 247
1- دلائل النبوه، ج5، ص385.
2- صحیح ابن خزیمه، ج1، ص82، ح159.
بگیرید و سخت گیری نکنید.(1)
واکنش در برابر سخنان نابه جا درباره دین
در سیره رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) همان اندازه که امر به معروف و نهی از منکر، ارزشمند و واجب است، اگر شرایط آن فراهم نباشد، این عمل، مذموم و نهی شده است؛ زیرا آثار منفی در پی دارد. امام صادق(علیه السّلام) می فرماید:
به رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) عرض شد: مردی مجروح شد و در همان حال، جنب شد. برخی از باب امر به معروف، به او گفتند: غسل کن. او نیز چنین کرد و بیمار شد و در گذشت. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) پس از شنیدن این خبر فرمود: قتلوه قتلهم الله؛ او را کشتند، خدا آنان را بکشد.(2)
اهتمام به امر به معروف و همسایگان
امر به معروف و نهی از منکر، در موارد مختلف، از نظر اهمیت، متفاوت است؛ از این رو، در روایات تأکید شده است که انجام دادن این فریضه، در مورد همسایگان، اهمیت بیش تری دارد.
ب. امر به معروف و نهی از منکر، در سیره امیرمؤمنان(علیه السّلام)
نهی از بدعت
از جمله بدعت ها پس از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) این بود که نمازهای نافله، به جماعت خوانده می شد. امام علی(علیه السّلام) در کوفه از این بدعت نهی کرد و به امام حسن (علیه السّلام)دستور داد که در کوچه های مدینه فریاد بزند:
در ماه رمضان نباید در مساجد، نمازهای نافله را به جماعت بخوانند.(3)
اما به علت وجود برخی مصالح، بعدا از این نهی، صرف نظر کرد. در همین باره نقل شده است:
امیرمؤمنان مردی را دید که پیش از ظهر، مشغول خواندن نافله ای به نام