- سخن پژوهشکده 1
- رویکرد روان شناسی 11
- رویکرد قرآنی و روایی 12
- رویکرد تاریخی 12
- رویکرد کلامی 13
- رویکرد از دیدگاه سیره معصومان 13
- اشاره 15
- اشاره 16
- الف. علم کلام 19
- ب. علم اخلاق 22
- ج) جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در تقسیمات فقه 26
- واژه شناسی 27
- مفهوم لغوی معروف و منکر 27
- معنای لغوی امر و نهی 33
- مفهوم اصطلاحی امر و نهی 34
- قلمرو معروف و منکر 35
- امر به معروف و نهی از منکر در ادیان توحیدی 36
- اشاره 38
- اشاره 39
- الف.آیات 39
- نکته ها 40
- تقریب دلالت 40
- تقریب دلالت 41
- نکته های عام 42
- تقریب دلالت 43
- نکته های عام 44
- تقریب دلالت 44
- تقرب دلالت 44
- نکته های عام 45
- ب.روایات 46
- اشاره 48
- قاعده لطف 48
- ج.عقل 48
- وجوب دفع منکر، ثمره وجوب عقلی 50
- ه .مقتضای اصل عملی 52
- د.اجماع 52
- اشاره 52
- وجوب کفایی یا عینی 53
- تصویر واجب کفایی 54
- اشاره 54
- راه حل اول 56
- راه حل دوم 56
- اشاره 57
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 57
- راه حل سوم 57
- تعبدی و توصلی 58
- اشاره 58
- اشاره 59
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 59
- چگونگی امر به معروف و نهی از منکر 59
- امر به امر به معروف 60
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 60
- اشاره 62
- اشاره 63
- شرط اول: شناخت معروف و منکر 63
- اشاره 63
- وجوب نفسی شناخت معروف و منکر 66
- نظر امام خمینی(رحمه الله) درباره برخی از فروعات شرط علم 67
- شرط دوم: اصرار بر گناه 69
- اشاره 69
- الف. اجماع 70
- ب. عقل 70
- اشاره 70
- لزوم امر به توبه، پس از گناه 72
- شرط سوم و چهارم 73
- اشاره 73
- پیشینه تاریخی 74
- اقوال فقیهان صدر اول 74
- تقریر محل نزاع در شرط سوم 77
- ادله شرط سوم 77
- عنوان شرط سوم 78
- 1. اجماع 79
- اشاره 79
- نقد و بررسی 79
- 2. قاعده لاضرر 79
- 3. قاعده لاحرج 82
- 4. قاعده سهولت 82
- 6. خبر عیون اخبارالرضا 83
- 7. خبر مسعده 84
- 9. روایت یحیی بن طویل 85
- شرط چهارم: احتمال تأثیر 91
- اشاره 91
- مرحله نخست 91
- تقریر محل نزاع 91
- اشاره 91
- اشاره 92
- نقد و بررسی 92
- 1. خبر مسعده 93
- اشاره 93
- 3. خبر داود رقی 94
- 4. خبر حارث بن مغیره 95
- 5. خبر ابان 95
- اشاره 97
- مرحله دوم و سوم 97
- تحصیل مقدمات تأثیر 98
- جمع بندی 100
- اشاره 101
- شرط پنجم: عدالت آمر و ناهی 101
- شرط کمال 102
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 104
- شرایط دیگر 104
- حکم امر و نهی با نبودن شرایط 105
- اشاره 106
- مراحل امر به معروف و نهی از منکر از نظر فقها 108
- مفهوم مرحله اول 109
- لزوم ترتیب 115
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 116
- لزوم گرفتن اذن از امام (علیه السّلام) 117
- نقد و بررسی 118
- ادله شرط نبودن اذن امام (علیه السّلام) 118
- ادله اشتراط اذن امام (علیه السّلام) 119
- قول به تفصیل 120
- نقد و بررسی 120
- اختیار ولی فقیه درباره مرحله سوم 121
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 122
- اشاره 125
- ادله اثبات مسؤولیت دولت در اجرای امر به معروف و نهی از منکر 128
- اشاره 128
- آیات 128
- روایات 129
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 130
- به کارگیری نهادهای مسؤول 130
- نهاد حسبه، جانشین تشکیلات امر به معروف و نهی از منکر 131
- مبارزه با بسترهای منکر 131
- مفهوم حسبه از نگاه فقهای شیعی 132
- تعریف حسبه 132
- تفاوت حسبه با امر به معروف و نهی از منکر 133
- تدوین قوانین جامع 134
- چشم انداز امر به معروف و نهی از منکر در قانون اساسی 135
- موارد دیگر 135
- خلأ قانونی 137
- حمایت قانونی از سوی دولت 137
- نظارت دولت 139
- نظارت از دیدگاه آیات و روایات 140
- نظارت در قانون اساسی 140
- اشاره 140
- 2. نظارت و حساب رسی از کارگزاران 142
- 3. نظارت بر تقسیم بیت المال 143
- 4. نظارت بر مکاتبات کارگزاران 143
- 5. نظارت بر گفتار کارگزاران 144
- 6. نظارت بر رفتار نیروهای مسلح 144
- 7. نظارت بر جمع آوری بیت المال 145
- 9. نظارت بر رفتار کارگزاران با مخالفان 146
- 8. نظارت و توبیخ فرماندار آذربایجان 146
- 10. نظارت بر عکس العمل فرماندار مصر، پس از عزل 147
- 12. نظارت بر رفت و آمد شهروندان 148
- 14. نظارت بر گفته های دشمن 149
- 13. نظارت بر بیت المال و مراقبت از آن 149
- 15. نظارت بر گزینش کارگزاران 150
- اقوال مختلف 151
- اجرای حدود و تعزیرات 151
- ادله جواز 152
- ادله عدم جواز 154
- نظر امام خمینی(رحمه الله) 155
- وظیفه دولت و مردم در برابر شهروندان غیرمسلمان 155
- دیدگاه حضرت امام خمینی(رحمه الله) 157
- وظیفه دولت و مردم در برابر کشورهای دیگر 158
- اهمیت امر به معروف و نهی از منکر حاکمان 160
- دیدگاه امام خمینی(رحمه الله) 162
- اشاره 166
- شناساندن منزلت و کرامت انسان 167
- اشاره 167
- فضاسازی 169
- شیوه تلقین 170
- شیوه آینه 170
- مخاطب شناسی 171
- به کارگیری هنر 173
- شیوه نمایش 174
- بازیابی شخصیت از دست رفته 176
- شیوه تدریج 177
- شیوه پند، نه بند 177
- یادآوری نعمت های الهی 178
- کمک گرفتن از عواطف 178
- آموزش صحیح 179
- تبیین حکمت و آثار احکام شرعی 179
- زمینه سازی 181
- شیوه بیان ثواب و عقاب 183
- مبارزه منفی 183
- احترام به ارزش های مخاطب 184
- هماهنگی گفتار باکردار 185
- اقدام گروهی 185
- شیوه علنی کردن معروف ها 186
- توجه به ریشه ها 187
- یادآوری دشواری ها و عواقب اخروی 187
- در نظر گرفتن ظرفیت افراد 188
- حرمت تجسس 189
- شیوه تغافل 189
- اوصاف آمران و ناهیان 192
- موارد استثنا 192
- سیره معصومان 197
- اشاره 197
- اشاره 197
- الف. امر به معروف و نهی از منکر در سیره رسول اللّه(صلّی الله علیه و آله ) 197
- پیش گیری از ایجاد زمینه های گناه 198
- بیدار ساختن وجدان 198
- نهی شدید از منکرات اعتقادی 198
- کمک گرفتن از وعده و وعید 198
- نهی از منکر در کودکی 199
- نهی از تکبر 199
- احترام به مقدسات دیگران 200
- نهی از غش در معاملات 200
- نهی از نادیده گرفتن آبروی مسلمان 200
- نادیده گرفتن خویشان 201
- تحمل سختی ها 201
- آسان گیری 201
- واکنش در برابر سخنان نابه جا درباره دین 202
- اهتمام به امر به معروف و همسایگان 202
- نهی از بدعت 202
- ب. امر به معروف و نهی از منکر، در سیره امیرمؤمنان(علیه السّلام) 202
- پیش گامی در عمل به معروف و دوری از منکر 203
- حساسیت در برابر رفتار کارگزاران 203
- نهی از ترویج خرافات 203
- اعمال قدرت 204
- نهی از احتکار 204
- واکنش شدید در برابر گناه در مکان های مقدس 204
- اهمیت دادن به حقوق مردم (عبور و مرور) 204
- نمونه هایی از معروف سیاسی - اجتماعی 205
- نهی شدید از تملق 205
- پیام تاریخی امام خمینی(رحمه الله) به رهبر شوروی سابق 206
- دفاع از ارزش ها 206
- نمونه هایی از منکرات 207
- بی کاری 208
- اشکال ها 210
- اشاره 210
- اشاره 210
- اشکال اول 211
- اشکال دوم 214
- اشکال سوم 215
- اشکال چهارم 216
- اشکال پنجم 219
- اشکال ششم 221
- اشکال هشتم 222
- اشکال هفتم 222
- اشکال نهم 223
- ترس از زیان مالی یا جانی 223
- اشاره 223
- اشکال دهم 223
- روحیه سازش کاری 224
- حفظ آبرو 224
- ضعف غیرت دینی 225
- بی اثر پنداشتن امر به معروف و نهی از منکر 225
- برداشت نادرست 225
- اشکال های دیگر 226
- اشاره 228
- اشاره 229
- الف) آثار اجتماعی 229
- 4. انتقام از دشمنان و سامان یافتن کارها: 233
- ب) آثار سیاسی 233
- 1. تقویت بنیه مسلمانان: 233
- 2. شکست دشمن (کافران و منافقان): 233
- 3. امنیت راه ها: 233
- ج) آثار معنوی 234
- 2. بازگرداندن اموال به صاحبان اصلی: 235
- 1. حلال شدن درآمدها: 235
- 3. آبادی زمین: 235
- د) آثار اقتصادی 235
- اشاره 236
- آثار ترک امر به معروف و نهی از منکر 236
- 4. تقسیم عادلانه بیت المال: 236
- 1. نکوهش الهی ترک کننده امر به معروف: 236
- 5. جمع آوری صدقات و صرف آن در جای خود: 236
- 3. محرومیت از دین واقعی: 237
- 4. خشم خدا: 237
- 5. خواری: 237
- 7. انتظار عذاب الهی: 238
- 9. عدم استجابت دعا: 238
- 6. شرکت در گناه: 238
- 8. از دست رفتن موقعیت اجتماعی: 238
- تعریف معروف و منکر 239
- برخی نظریات فقهای اهل سنت 239
- 11. محشور شدن به شکل خوک و میمون: 239
- 10. عدم پیروی از رسول خدا: 239
- وجوب عینی یا کفایی 240
- شرایط منکر 242
- شرایط آمر و ناهی 243
- مراتب امر به معروف و نهی از منکر 244
- روش های امر به معروف و نهی از منکر 246
- تصدی زنان به امر به معروف و نهی از منکر 247
1- دلائل النبوه، ج5، ص385.
2- صحیح ابن خزیمه، ج1، ص82، ح159.
بگیرید و سخت گیری نکنید.(1)
واکنش در برابر سخنان نابه جا درباره دین
در سیره رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) همان اندازه که امر به معروف و نهی از منکر، ارزشمند و واجب است، اگر شرایط آن فراهم نباشد، این عمل، مذموم و نهی شده است؛ زیرا آثار منفی در پی دارد. امام صادق(علیه السّلام) می فرماید:
به رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) عرض شد: مردی مجروح شد و در همان حال، جنب شد. برخی از باب امر به معروف، به او گفتند: غسل کن. او نیز چنین کرد و بیمار شد و در گذشت. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) پس از شنیدن این خبر فرمود: قتلوه قتلهم الله؛ او را کشتند، خدا آنان را بکشد.(2)
اهتمام به امر به معروف و همسایگان
امر به معروف و نهی از منکر، در موارد مختلف، از نظر اهمیت، متفاوت است؛ از این رو، در روایات تأکید شده است که انجام دادن این فریضه، در مورد همسایگان، اهمیت بیش تری دارد.
ب. امر به معروف و نهی از منکر، در سیره امیرمؤمنان(علیه السّلام)
نهی از بدعت
از جمله بدعت ها پس از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) این بود که نمازهای نافله، به جماعت خوانده می شد. امام علی(علیه السّلام) در کوفه از این بدعت نهی کرد و به امام حسن (علیه السّلام)دستور داد که در کوچه های مدینه فریاد بزند:
در ماه رمضان نباید در مساجد، نمازهای نافله را به جماعت بخوانند.(3)
اما به علت وجود برخی مصالح، بعدا از این نهی، صرف نظر کرد. در همین باره نقل شده است:
امیرمؤمنان مردی را دید که پیش از ظهر، مشغول خواندن نافله ای به نام