احکام فقهی - اجرایی حج صفحه 46

ص: 46

هنگام ازدحام جمعیت برای آن‌که سریع‌تر مسیر را بپیمایند، از کنار جمعیت و نرده‌های وسط حرکت می‌کنند و گاهی برای عبور دادن خود از فشار جمعیت متمایل به راست یا چپ می‌شوند و به صورت کج به راه خود ادامه می‌دهند، این مقدار از سعی به نظر بسیاری از فقها اشکال دارد.

23- ممکن است هنگام ازدحام، افراد ناتوان را، که با ویلچر سعی می‌کنند، در طبقه همکف راه ندهند و آن‌ها را به طبقه دوم یا پشت بام مسجد الحرام راهنمایی کنند، باید توجه داشت چون طبقه دوم و پشت بام بالاتر از صفا و مروه است، سعی در آنجا کافی نیست، بلکه این افراد باید برای سعی نایب بگیرند.

24- برخی از زائران تا پاسی از بامداد (پس از نصف شب) در مسجد الحرام می‌مانند و به جهت خستگی و دیر خوابیدن، برای نماز صبح بیدار نمی‌شوند، تذکر این مسأله لازم است که چنانچه این امور مستحب‌سبب ترک‌واجب شود، هیچ‌گونه ثوابی‌نخواهد داشت.

25- اوقات اذان‌های شش‌گانه یومیه مکّه به زائران گفته شود، تا در انجام فرایض دچار مشکل و اشتباه نشوند. اگر فاصله اذان تا اقامه برای هر نماز هم گفته شود مناسب است. گفتنی است، اذان صبح و ظهر که گفته می‌شود، مطابق وقت شرعی است ولی اذان مغرب، هنگام غروب آفتاب است نه ذهاب حمره مشرقیه.

و اذان اول صبح، که حدود یک ساعت پیش از طلوع فجر گفته می‌شود برای نماز شب است.