احکام فقهی - اجرایی حج صفحه 72

ص: 72

مخارج سفر، سایر شرایط استطاعت حج را داشته باشند، باید حَجةالاسلام به‌جا آورند. و سایر شرایط عبارت‌اند از:

1. آنچه در زندگی بدان نیاز است؛ مانند مسکن، فرش، لوازم دیگر منزل و ... داشته باشد و از این جهت برایش مشکلی نباشد و چنانچه با منزل اجاره‌ای و اشیا و وسایل زندگی عاریه‌ای نیازشان برطرف گردد و به سختی نیفتند، استطاعت حاصل است.

2. در مدت سفر، مخارج زن و فرزند و سایر افرادی که تحت تکفّل آن‌ها هستند را داشته باشند.

3. پس از سفر نیز شغل یا حرفه مناسبی داشته باشند که زندگی‌شان با آن اداره شود و سفر حج به آن لطمه‌ای نزند.

مسأله: خدمه کاروان‌ها که وارد جدّه می‌شوند، اگر سایر شرایط استطاعت را دارند؛ از قبیل داشتن وسایل زندگی، بالفعل یا بالقوه و رجوع با کفایت؛ مثلًا کار و صنعت و غیر آن، که با آن‌ها می‌توانند پس‌از مراجعت، ادامه‌زندگی مناسب‌خود را بدهند مستطیع هستند و باید حَجّةالاسلام به‌جا آورند و کفایت از حج واجب آنان می‌کند و چنانچه سایر شرایط را ندارند به مجرد امکان حج برای آنان، استطاعت حاصل نشده است و حج آنان استحبابی است وچنانچه بعداً استطاعت پیدا کردند باید حج واجب را به‌جا آورند. (1)

نیابت‌

کسی‌که در حج نیابت می‌پذیرد، باید دارای شرایطی باشد که از جمله آن‌هاست:

1. واجب نبودن حج بر نایب.

2. آشنایی به افعال و احکام حج (هر چند با ارشاد کسی در هنگام عمل).

3. معذور نبودن در ترک برخی از افعال حج. (2)

بنابراین، افرادی که حج واجب خود را به‌جا نیاورده‌اند و مستطیع هستند، نمی‌توانند نیابت بپذیرند و کسانی که از انجام دادن کامل اعمال حج معذور باشند و از ابتدا می‌دانند که باید وظیفه معذور را انجام دهند، نمی‌توانند نیابت بپذیرند، مانند آن عده از خدمه کاروان که شب عید قربان با انجام دادن وقوف اضطراری مشعر، همراه با بانوان به منا می‌روند.

و به فتوای برخی از فقها، اگر انسان از ابتدا هم معذور نباشد و در هنگام عمل عذری برایش پیش آید، نیابت او صحیح نیست، بنابراین، بهتر است که مدیران، معاونان و خدمه کاروان‌ها نیابت نپذیرند، چون هر لحظه ممکن است به هنگام انجام اعمال مشکلی برای کاروان پیش آید که به‌ناچار باید اعمال معذور را انجام دهند، پس در صورتی که یکی از خدمه، نیابت پذیرفته باشد، بهتر است به

1- مناسک، م 58- یادآوری می‌شود، تمام مسائل از مناسک محشّی، نشر مشعر، چاپ سوم، 1384 آورده شده است.

2- مناسک، م 107.