احکام فقهی - اجرایی حج صفحه 95

ص: 95

سایر اعمال را انجام دهند ولی اگر اعمال تمام شد نمی‌توانند آن شب را به منا برگردند بلکه باید در مکّه بمانند و تا صبح عبادت کنند.

برگشت از منا

همانگونه که گذشت، حجاج در بعد از ظهر روز دوازدهم می‌توانند از منا خارج شوند. مسؤولان کاروان توجه داشته باشند پیش از اذان ظهر نباید از حدود منا بگذرند و کسانی که برای رمی جمرات می‌روند و لحظاتی همانجا توقف می‌کنند تا پس از اذان از منا خارج شوند، باید توجه داشته باشند که جمره عقبه، آخرین حدّ منا است و قبل از ظهر از مقابل آن نگذرند.

اعمال مکه‌

به فتوای بسیاری از فقها اعمال بعد از منا تا آخر ذی‌حجه وقت دارد، (1) بنابر این، کسانی که از انجام اعمال معذورند و در شلوغی نمی‌توانند اعمال را به‌جا آورند، صبر می‌کنند تا پس از گذشت چند روز خلوت شده و اعمال را به‌جا می‌آورند.

ولی باید توجه داشت: تا وقتی که طواف حج و سعی را به‌جا

1- مناسک، م 1172.