جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 105

اکرم تا ممکن بود هنگام نماز، کعبه را بین خود و بیت‌المقدس قرار می‌داد تا در آنِ واحد، هم به طرف کعبه و هم به سوی بیت‌المقدس رو کرده باشد. (1) البته این کار از جهت فنّی در مدینه ممکن نبود. یکسان و اندی پس از هجرت به مدینه، با فرمان خداوند، قبله مسلمانان از بیت‌المقدس به کعبه تغییر یافت. در این هنگام دشمنان عنود و لجوج اسلام گفتند: اگر رو کردن به بیت‌المقدس حق نبود چرا بیش از چهارده سال (بنابر اینکه نماز در آغاز بعثت واجب شده باشد) به طرف آن نماز گزاردید و اگر استقبال به آن حق بود چرا از حق رو برگردانید؟

با توجه به اینکه در قبله، جهت مطرح است، نه مکان- بر خلاف طواف که در آن سخن از مطاف (مکان طواف) است- خدای سبحان در پاسخ این اعتراض فرمود: لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ. (2) یعنی همه جهات از آن خداست؛ زیرا همه‌چیز مِلک و مُلک خداست (3) و زمام همه اشیا به دست اوست (4) و بر اساس کرویت زمین و حرکت وضعی آن، اولًا، همه نقاط زمین به لحاظ طلوع و غروب خورشید در آن، به نوبه خود مشرق و مغرب است. ثانیاً، اگر مشرق و مغرب نباشد شمال و جنوب هم نیست. پس همه جهات در اینکه ملک حقّ است یکسان است و هیچ مزیتی بر یکدیگر ندارد. چنین نیست که بیت‌المقدس از کعبه اشرف باشد تا عدول از آن عقلًا مستحیل و ممنوع باشد. هیچ یک از این جهات رجحان ذاتی ندارد. همه از آنِ خداست و مبدأ فاعلی برای قبله قرار دادن آنها هم اوست.

بنابراین، هرسو که انسان به آن رو کند وجه اله است؛ فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ (5)

و از این جهت کعبه خصوصیتی ندارد. یعنی چنین نیست که اگر انسان رو به کعبه نبود رو به

1- 1 بحار، ج 4، ص 105 و ج 81، ص 59 و ج 92، ص 218.
2- 2 سوره بقره، آیه 115.
3- 3 سوره ملک، آیه 1.
4- 4 سوره یس، آیه 83.
5- 5 سوره بقره، آیه 115.