جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 107

ما تو را به قبله‌ای که بدان خشنود شوی بر می‌گردانیم؛ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَهً تَرْضاها. (1) این بدان جهت است که انسان کاملی که به مقام رضا رسیده و خدا از او راضی است- چنان‌که او از خدا راضی است؛ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ (2)

- رضای نفسی یا قومی ندارد؛ «رِضَی اللهِ رِضانا أَهلَ البَیْتِ». (3) چنین انسانی آنچه را خدا می‌پسندد درخواست می‌کند، آن هم به اذن الله. پس او قبله‌ای را می‌پسندد که مرضیّ خدا باشد و خدا قبله‌ای را می‌پسندد که از طعنْ مصون باشد.

قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه‌

آنچه مسلمانان در زندگی و مرگ خود در رویکرد به قبله با آن ارتباط مستقیم دینی دارند کعبه است. از این‌رو به ما آموخته‌اند بگوییم: «الْکَعبهُ قِبْلَتی». (4) ارتباط مستمر مسلمانان در زندگی و مرگ با کعبه چنان است که رو به کعبه بودن گاه، مانند حال نماز و هنگام ذَبْح، واجب و گاه مستحب است. در برخی حالات نیز، رو یا پشت به کعبه بودن حرام یا مکروه است. در این باره، نکاتی در خورد توجه است:

1. استقبالْ غیر از قبله است؛ چنان‌که مراد از رو کردن به قبله یا برگرداندن وجه از آن، مقادیم بدن است، نه خصوصِ صورت.

2. استقبال به کعبه برای ساکنان مناطق دوردست، شعاع وسیعی دارد و ملاک آن صدق عرفی است، نه صدق ریاضی. در نظر عرف، استقبال به مسجدالحرام در بیرون از حرم، استقبال حقیقی است، نه مجازی، گرچه به لحاظ محاسبات هندسی چنین نباشد.

3. بعضی از بزرگان این نکته ظریف را نیز یادآور شده‌اند که، خود کعبه قبله نیست. بنابراین، اگر کعبه به وسیله سیل و مانند آن ویران شد چنین نیست که قبله‌ای وجود نداشته

1- 1 سوره بقره، آیه 144.
2- 2 سوره مائده، آیه 119.
3- 3 بحار، ج 44، ص 366.
4- 4 همان، ج 6، ص 175 و 228- 229 و 237- 238.