جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 144

هدف انس و جن در نظام تشریع، تکامل عبادی آنهاست و اگر انسان که دارای روح مجرّد عقلی است آن را شکوفا کند خودش هدف بسیاری از موجودهای مادون خود قرار می‌گیرد؛ گرچه هدف نهایی همه خداوند است.

هدفِ‌آفرینشِ جهان خلقت، آگاه شدن انسان به قدرت و علم بیکران خداوند است؛ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الأَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عِلْماً. (1) گرچه علم حصولی و یقین استدلالی در حدّ خود کمالی علمی به شمار آمده و هدف قرار می‌گیرد، لیکن نسبت به علم حضوری و یقین شهودی، وسیله محسوب می‌شود؛ کَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینِ* لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ* ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَیْنَ الْیَقِینِ. (2) یعنی با علم‌الیقین می‌توان به عین‌الیقین رسید.

بنابراین، می‌توان یقین شهودی به معارف را هدف نهایی آفرینش انسان دانست. این یقین شهودی همواره به عبادت، که تنها وسیله شهود سالک و ظهور غیب است، متکی است؛ وَاعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّی یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ، (3) اگرچه نحوه اعتماد آن بر عبادت در هر نشئه‌ای مناسب با همان نشئه است؛ یعنی در دنیا به متن عبادت‌های تشریعی تکیه دارد و در آخرت به باطن آن عبادات که ظاهر می‌شود، متکی است.

عبادت اگرچه به معنایی که گفته شد، غایت آفرینش است، اما خود مقدمه یقین، و یقین غایت آن است؛ وَاعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّی یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ. حج نیز نشانه و فراهم‌آورنده هدف والای عبادت، یعنی یقین است؛ زیرا حج، نور و بصیرت و شهود است و از همین‌رو در روایات آمده است که تارک حج، کور محشور می‌شود و او در دنیا کور است و در آخرت کورتر و گمراه‌تر. (4)

1- 1 سوره طلاق، آیه 12.
2- 2 سوره تکاثر، آیات 5- 7.
3- 3 سوره حجر، آیه 99.
4- 4 وسائل‌الشیعه، ج 8، ص 17- 18.