جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 146

برای راهیابی به اسرار عبادت نشانه‌هایی است. توضیح اینکه، آنچه شرط صحت و قبول طولی عبادت است، نه شرط عَرضی آن، از اسرار عبادت محسوب می‌شود. مثلًا طهارت، شرط صحت نماز است، لیکن این‌گونه از اشتراط گرچه تقدم رتبی دارد، لیکن از لحاظ سِرّشناسی در عَرْض عبادت مشروط و موقوف قرار دارد، نه در طول آنها؛ زیرا شرط طولی قبول طهارت و نماز نیز پرهیزکاری است؛ إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ. (1)

قبول تقوا نیز رهن ولایت انسان کامل است؛ زیرا هیچ عبادتی حتی تقوا بدون تولّی معصومین (علیهم السلام) مقبول نیست؛ حتی پذیرش والی بودن آنان بدون اعتقاد به ولایت تکوینی آن ذات عظام که سرّ والی بودن آنهاست مقبول نیست؛ (2) زیرا پذیرش سرپرستی آنان مانند نماز و روزه و زکات و حج و ... از فروع دین به‌شمار می‌رود، (3) و هر فرعی، اصلی دارد که سرّ آن فرع محسوب می‌شود. از این رهگذر معلوم می‌شود که حقیقت انسان کامل سرّ هر عبادتی است و هر سالکی به مقدار نیل خود از کمال انسانی به راز عبادت می‌رسد و کامل‌ترین آنها که معصومین (علیهم السلام) هستند به سرّ نهایی عبادت واصل شدند. از این‌رو صراط مستقیم (4) و میزان اعمال‌اند. (5)

برای رسیدن به این هدف عالی، جز خردمندی و هوشیاری در مراقبت حَرَمِ امن دل، چاره‌ای نیست. فرزانگی نیز بدون تدبّر و ژرف‌اندیشی حاصل نخواهد شد و صاحب‌نظری، بدون رازداری و طهارت ضمیر و صیانت سرّ میسر نخواهد شد؛ «الَظَّفَرُ بِالْحَزْمِ وَالْحَزْمُ بِإِجالَهِ الرَأْیِ وَالرَّأْیُ بِتَحْصینِ الأسرارِ». (6)

فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن‌

صورت باطنی حج‌

1- 1 سوره مائده، آیه 27.
2- 2 وسائل‌الشیعه، ج 1، ص 90- 96.
3- 3 همان، ص 7- 19.
4- 4 کافی، ج 1، ص 416 و 419 و 433.
5- 5 همان.
6- 6 نهج البلاغه، حکمت 48.