جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 156

حقیقت هرکسی را عقاید، اخلاق، اعمال و نیات او می‌سازد. حج نیز همچون سایر عباداتْ انسان‌ساز است و سریره انسان با سرّ حج هماهنگ است و براساس آن ساخته می‌شود و اگر کسی به سرّ و حقیقت آن راه نیافت صورت او صورت آدمی است ولی حقیقت و سیرت وی سیرت حیوان؛ «فَالصُّورَهُ صُورَهُ إنْسانٍ وَالْقَلْبُ قَلْبُ حَیوانٍ». (1)

ابوبصیر می‌گوید: در محضر امام‌باقر (ع) با اشاره به حج‌گزاران گفتم: چه بسیارند زائران و چه ناله‌ها دارند؛ «ما أکثر الحَجیج وأعظم الضجیج!». امام (ع) فرمود: حج‌گزاران اندک‌اند ولی ناله و فریاد بسیار است؛ «ما أکْثَرَ الضَّجیجَ وأقلَّ الْحَجیجَ». ابوبصیر می‌گوید: آنگاه آن حضرت دست مبارک خویش را بر چشمانم کشید، در این حال آن جمع را حیوانات گوناگون دیدم که تنها انسان‌های معدودی در میان آنان بودند؛ «فنظرتُ فإذا أکثر الناس قرده وخنازیر، والمؤمن بینهم مثل الکوکب اللامع فی الظلماء». (2)

امام‌سجاد (ع) نیز در پاسخ زُهَری که گفت: امسال تعداد حج‌گزاران چهارصد یا پانصد هزار نفر است که همگی خدا را قصد کرده‌اند، فرمود: ضجّه و ناله فراوان است لیکن حج‌گزاران راستین بسیار کم‌اند؛ «ما أکْثَرَ الضَّجیجَ وَأقَلَّ الحَجیجَ». آنگاه آن حضرت گوشه‌هایی از اسرار ملکوت را به زهری نمایاندند، آن‌سان که او سیرت حیوانی بسیاری از افراد را دید. (3) در ادامه، امام‌سجّاد (ع) پس از بیان برخی از اسرارِ حج فرمود: افرادی که در باطن و ظاهر، دین را با همه شئون و ابعاد آن می‌پذیرند، نورانی‌اند. البته همان‌گونه که

1- 1 نهج البلاغه، خطبه 87، بند 12.
2- 2 بحار، ج 46، ص 261.
3- 3 همان، ج 96، ص 285. متن حدیث مزبور، چنین است: قال علی بن الحسین وهو واقف بعفرات للزُهری: «کم تقدّر من الناس ههنا». قال: أقدّر أربعة ألف ألف و ظ أربعمائة ألف أو خمسمائة ألف؛ کلّهم حجاج قصدوا الله بأموالهم ویدعونه بضجیج أصواتهم. فقال له: «یا زُهری! ما أکثر الضجیج وأقلّ الحجیج». فقال الزهری: کلهم حجاج أفَهم قلیل؟ فقال «یا زُهری! ادنُ إلیّ وجهک». فأدناه إلیه فمسح بیده وجهه ثم قال: «انظر». فنظر إلی الناس. قال الزهری: فرأیت أولئک الخلق کلهم قردة لا أری فیهم إنساناً إلا فی کل عشرة ألف واحد من الناس. ثم قال لی: «ادنُ یا زهری». فدنوت منه فمسح بیده وجهی ثم قال: «انظر». فنظرت إلی الناس. قال الزهری: فرأیت أولئک الخلق کلهم خنازیر. ثم قال لی: «ادنُ إلیّ وجهک». فأدنیت منه فمسح بیده وجهی فاذا هم کلهم دیبة ذئبة إلا تلک الخصائص من الناس النفر الیسیر. فقلت: بأبی وأمی أنت یا ابن رسول الله قد أدهشتنی آیاتک وحیرتنی عجائبک. قال: «یا زهری! ما الحجیج من هؤلاء إلا النفر الیسیر الذین رأیتهم بین هذا الخلق الجمّ الغفیر». ثم قال لی: «امسح یدک علی وجهک». ففعلت فعاد أولئک الخلق فی عینی أُناسا کما کانوا أوّلًا. ثم قال لی: «مَن حجَّ ووالی موالینا وهَجَر معادینا ووطّن نفسه علی طاعتنا ثم حضر هذا الموقف مسلّما إلی الحجرالأسود ما قلّده الله من أمانتنا أماناتنا ووفیاً بما ألزمه من عهودنا فذلک هو الحاج والباقون هم من قد رأیتهم». یا زهری! حدّثنی أبی عن جدی رسول الله ص أنه قاله: «لیس الحاج المنافقون المعاندون لمحمدٍ وعلیٍ محببهما الموالون لشانئیهما. إن هؤلاء المؤمنین الموالین لنا المعادین لأعدائنا لتسطح أنوارهم فی عرصات القیامة علی قدر موالاتهم لنا فمنهم من یسطح نوره مسیرة ثلاث مائة ألف سنة وهو جمیع مسافرة تلک العرصات ومنهم من تسطح أنواره إلی مسافاة بین ذلک یزید بعضها علی بعض علی قدر مراتبهم فی موالاتنا ومعادات أعدائنا یعرفهم أهل العرصات من المسلمین والکافرین بأنهم الموالون المتولون المتبرؤون، یقال لکل واحد منهم یا ولیّ الله 1 انظر فی هذه العرصات إلی کل من أسدی إلیک فی الدنیا معروفاً أو نفّس عنک کرْباً أو أغاثک إذ کنت ملهوفاً أو کفّ عنک عدواً أو أحسن إلیک فی معاملة فأنت شفیعه ...».