- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- بخش اول: ابعاد حج 5
- فصل یکم: اسلام دین همگانی و همیشگی 5
- فصل دوم: جایگاه حج در اسلام 8
- فصل سوم: حج در قرآن و سنت 12
- سیمای حج در قرآن کریم 12
- نکاتی درباره خطاب الهی ویژه حج 14
- سیمای حج در روایات 18
- عظمت حج در دعاهای ماه رمضان 24
- شرافت زمانیِ حج 26
- تنظیم قراردادها به نام حج 27
- برجستهترین قرار در ایام حج 28
- فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید 28
- توحید مجسّم 28
- وحی مجسّم 30
- معاد مجسّم 32
- فصل پنجم: ولایت، روح حج 34
- اشاره 34
- منشأ حرمت و عزت کعبه 35
- پیوند شئون حج با ولایت 37
- فصل ششم: چهره سیاسی حج 42
- حج نمایشگر حکومت والای اسلامی 42
- جلوه تامّ تبرّی از طاغوت 46
- محور برائت از مشرکان 48
- بخش دوم: اماکن حج 50
- فصل یکم: میقات 50
- وجوب احرام در میقات 50
- فصل دوم: حرم الهی 55
- اشاره 55
- امنیت حرم 57
- امنیت تکوینی 58
- امنیت تشریعی 61
- ساحت امن ولایت معصومان (علیهم السلام) 62
- ویژگیهای فقهی حرم 63
- الگوی مدینه فاضله 65
- فصل سوم: مکه 65
- برخی ویژگیهای فقهی مکه 70
- فصل چهارم: مسجدالحرام 71
- حرمت ویژه مسجدالحرام 71
- سرپرستی مسجدالحرام 73
- فصل پنجم: کعبه 75
- جایگاه محوری کعبه 75
- اشاره 77
- 1. جهانی بودن قرآن کریم 77
- محورهای اصیل وحدت 77
- 2. رسالت جهانی رسولاکرم 78
- 3. مرکزیت جهانی و جاودانی 78
- اشاره 79
- ویژگیهای کعبه 79
- اشاره 80
- یکم. تجلی عرش 80
- مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین 81
- دوم. پایهگذاری کعبه بر توحید محض 84
- سوم. تأسیس پایههای کعبه بر خلوص ناب 85
- چهارم. مدار پاکی و مطاف پاکان 86
- پنجم. محور قیام و مقاومت 90
- اشاره 90
- ششم. خانه آزاد و محور آزادی 92
- نقش اعتقاد و اقتصاد در قوام جوامع 92
- هفتم. مظهر مساوات 94
- نهم. کانون اتحاد 95
- هشتم. مرجع همه انسانها 95
- دهم. کهنترین عبادتگاه همگانی 97
- یازدهم. برترین معبد 98
- دوازدهم. منشأ برکت 99
- چهاردهم. مصونیت کعبه 100
- سیزدهم. وسیله هدایت 100
- پانزدهم. ولایت، روح کعبه 101
- شانزدهم. نشان قبله 104
- اشاره 104
- قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه 107
- قبله پیامبران (علیهم السلام) 108
- شرافت کعبه بر بیتالمقدس 109
- خصوصیات فقهی کعبه 110
- شمّهای از تاریخ کعبه 112
- فصل ششم: حجرالأسود 115
- راز تشبیه حجرالأسود به مقام رسولاکرم 115
- نزول حجرالأسود از بهشت 117
- شهادت حجرالأسود در قیامت 119
- فصل هفتم: حطیم و حِجْر اسماعیل 121
- فصل هشتم: مقام ابراهیم 125
- اشاره 125
- چگونگی شکلگیری مقام ابراهیم 128
- فصل نهم: زمزم 131
- فصل دهم: صفا و مروه 133
- فصل یازدهم: عرفات 135
- فصل دوازدهم: مشعرالحرام 137
- فصل سیزدهم: منا 139
- فصل یکم: سرّ عبادت 141
- عبادت، غایت خلق است نه خالق 141
- بخش سوم: مناسک حج 141
- عبادت، تنها وسیله شهود 143
- حقیقت انسان کامل، سرّ همه عبادات 145
- راهیابی به سرّ عبادت 145
- فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن 146
- صورت باطنی حج 146
- سرّ حج در سیر إلی الله 150
- زاد سفر حج 151
- تزکیه روح در پرتو شناخت اسرار 152
- هماهنگی سیرت حجگزار با سرّ حج 154
- سیرت حیوانی برخی حجگزاران 155
- فصل سوم: احرام 158
- اشاره 158
- حقیقت احرام 162
- نماز احرام 163
- غسل احرام 163
- پوشیدن جامه احرام 163
- نیّت 164
- حقیقت نیّت 166
- رهبانیت امت اسلامی 167
- تلبیه 167
- تجلّی توحید در تلبیه 168
- طرد جاهلیت باستانی و مدرن 169
- راز تلبیه 170
- مراتب و درجات تلبیه و لبّیکگویان 171
- محرّمات احرام 172
- ادب ورود به مسجدالحرام 174
- فصل چهارم: طواف 174
- ادب حضور 175
- طواف 177
- طوافِجاهلی 179
- استلام حجرالأسود 181
- فصل پنجم: نماز طواف 182
- اشاره 182
- تبرک به آب زمزم 184
- فصل ششم: سعی 186
- اشاره 186
- اسرار سعی 187
- فصل هفتم: تقصیر 188
- اشاره 188
- فصل هشتم: وقوف در عرفات 190
- اشاره 190
- برابری زن و مرد در تحصیل کمال 190
- اسرار وقوف 191
- عرفات، سرزمین دعا 195
- قُرب خداوند به بندگان 196
- بخشهایی از دعای عرفه امامحسین (ع) 198
- حضور امامزمان (ع) در حج 200
- فصل نهم: وقوف در مشعرالحرام 202
- اشاره 204
- فصل دهم: افاضه به منا و بیتوته در آن 204
- پیراستن مناسک از رسوم جاهلی 206
- حج، سرشار از نام و یاد خدا 208
- تفاوت مراتب حجگزاران 209
- فصل یازدهم: رمی جمرات 210
- اشاره 212
- فصل دوازدهم: قربانی 212
- نکاتی درباره قربانی و اسرار آن 214
- فصل سیزدهم: تراشیدن موی سر (حَلْق) 216
- اشاره 216
- استحباب دفن موی حجگزار در منا 217
- ورود و خروج صادقانه 218
- فصل چهاردهم: پایان حج 218
- حجّ مقبول 220
- رهنمودهای پیامبر در حجهالوداع 221
- فصل یکم: اتمام حج و عمره با زیارت 226
- اشاره 226
- بخش چهارم: زیارت 226
- فضیلت تشرّف به مدینه پس از حج 229
- فصل دوم: زیارت، حضور در بارگاه انسان کامل 231
- فصل سوم: زیارت، جلوهای از محبت 235
- فصل چهارم: ادب حضور 237
- فصل پنجم: ضیافت پیامبر 239
- فصل ششم: بیوت رفیع حق 243
- اشاره 243
- معرفت زائر 245
اقسام حج به منزله تلبیه است فرمود: ... سپس بگو: «بِسْمِ اللهِ، اللّهُمَّ مِنْکَ وَلَکَ، اللّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنْی». (1) این حدیث شریف، همچنین این دعای احرام که: ... خدایا من از تو میخواهم که مرا در زمره کسانی جای دهی که دعوت تو را اجابت کردند و به وعدهات باور آوردند و فرمان تو را پیروی کردند. همانا من بنده تو و در قبضه توام. نگهداری نمیشوم جز آنچه تو نگاه داشتی و نمیگیرم جز آنچه تو عطا کردی؛ «اللّهُمَّ إنّی أسْألُکَ أنْ تَجْعَلَنی مِمَّن اسْتَجابَ لَکَ وَآمَنَ بِوَعْدِکَ وَاتَّبَعَ أمْرَکَ فإِنّی عَبْدُکَ وَفی قَبْضَتِکَ لاأوقی إلا ما وَقیتَ وَلا آخُذُ إلا ما أعْطَیْتَ»، (2) ناظر به سخنانی است که پیش از این در بیان تمثل توحید در حجّ گفته شد، که مقصود از حج، دیدار خداست و طرد هرآنجه غیر خداست.
«تلبیه» پاسخ خالصانه به خداست، از اینرو پلیدیها را در خود فرو میبلعد و هر شیطان سرکش و خبیثی را طرد میکند. چنانکه امامصادق (ع) درباره بیداء (3) که رسولاکرم در آنجا تلبیه گفت، فرمود: آنجا پلیدیها را فرو میبرد؛ «ههُنا یَخْسِفُ بِالأخابِثِ». (4)
طرد جاهلیت باستانی و مدرن
حج با آن لبیک ویژه خود، طردکننده هر جاهلیت و در هم شکننده هر بت و نشانه شرکآلود جاهلی و کوبنده هرگونه باطل قدیم و جدید است. بنابراین، حج شفابخش دلها از بیماریهای شرکآلودی همچون ریا و هوا و بخل و خودپسندی است.
توضیح اینکه، لبیک حج در روزگار جاهلیت، ندای شرک و بانگ و ثنیّت بود؛ زیرا مشرکان چنین لبیک میگفتند: «لبّیک اللّهم لبّیک، لبّیک لا شریک لک إلا شریک هو لک
1- 1 وسائلالشیعه، ج 8، ص 199.
2- 2 همان، ج 9، ص 23.
3- 3 «بیداء» منطقهای در نزدیکی مسجد شجره است کافی، ج 4، ص 245 و 333- 334 که بر پایه روایات، در آخرالزمان لشکر کفر را که عازم مکه است در خود فرو میبرد بحار، ج 52، ص 119، 186، 191 و 203- 204.
4- 4 وسائلالشیعه، ج 9، ص 49.