جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 172

گرچه همگان با خدای جلیل پیمان بستند لیکن گروهی به واسطه خلیل و عده‌ای بی‌واسطه او میثاق با خداوند را امضا کردند. برهمین اساس، تلبیه‌ها یکسان نیست؛ یعنی ممکن است کسی بگوید: «لبّیک ذا المعارج لبّیک»، اما در حقیقت به وَأَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ لبیک می‌گوید و دعوت خلیل را اجابت می‌کند، نه دعوت جلیل را؛ زیرا هرگونه که در عالم میثاق الهی، خدیا سبحان را پاسخ داده باشد، در مقام ظاهر هم لبیک می‌گوید.

توضیح اینکه، همه انسان‌ها دوبار لبیک می‌گویند و این دو لبیک در طولِ هم است. این اجابت و پاسخ‌گویی، قضیه‌ای تاریخی نیست تا گذشته باشد بلکه همچنان ادامه دارد. خدای سبحان درباره صحنه نخست فرمود: به یادآورید آن صحنه میثاق‌گیری را که در آن ربوبیّت خداوند و عبودیّت خود را مشاهده کرده و به آن اعتراف کردید؛ وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی. (1)

در صحنه دوم، ابراهیم‌خلیل (ع) از طرف خداوند مأمور شد، در اعلانی عمومی، همگان را به حجّ فراخواند: وَأَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ. این فراخوان به همه انسان‌ها رسید و حتی کسانی که در اصلاب پدرانشان بودند، این دعوت را لبیک گفتند. امام‌صادق (ع) در این‌باره فرمود: «لَمّا أُمِرَ إبراهیمُ وإسْماعیلُ (علیهماالسلام) بِبِناءِ الْبَیْتِ وَتَمَّ بِناؤُهُ قَعَدَ إبراهیمُ علی رُکْنٍ ثُمَّ نادی: هَلُمَّ الْحَجَّ، هَلُمَّ الْحَجَّ ... فَلَبّی النّاسُ فی أصْلابِ الرِّجالِ: لَبَّیْکَ داعِیَ اللهِ، لَبَّیْکَ داعِیَ اللهِ عَزَّ وجَلَّ». (2) این صحنه لبیک‌گویی به دعوت خلیل، مشابه لبیک‌گویی به دعوت خدای سبحان است در عالم ذرّ و ذرّیه، و همان‌طور که آن صحنه نخست همچنان تداوم دارد، صحنه تلبیه دعوت خلیل حقّ نیز ادامه دارد؛ زیرا سخن از پاسخ‌گویی فطرت و روح است، نه ذرات ریزی در اصلاب و ارحام در واقعه‌ای تاریخی.

تفاوت مراتب مذکور درباره لبیک‌گویان، در بسیاری دیگر از مسائل دینی، مانند تلاوت قرآن کریم و تلقی سلام خداوند نیز مطرح است.

محرّمات احرام‌