- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- بخش اول: ابعاد حج 5
- فصل یکم: اسلام دین همگانی و همیشگی 5
- فصل دوم: جایگاه حج در اسلام 8
- فصل سوم: حج در قرآن و سنت 12
- سیمای حج در قرآن کریم 12
- نکاتی درباره خطاب الهی ویژه حج 14
- سیمای حج در روایات 18
- عظمت حج در دعاهای ماه رمضان 24
- شرافت زمانیِ حج 26
- تنظیم قراردادها به نام حج 27
- فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید 28
- برجستهترین قرار در ایام حج 28
- توحید مجسّم 28
- وحی مجسّم 30
- معاد مجسّم 32
- اشاره 34
- فصل پنجم: ولایت، روح حج 34
- منشأ حرمت و عزت کعبه 35
- پیوند شئون حج با ولایت 37
- فصل ششم: چهره سیاسی حج 42
- حج نمایشگر حکومت والای اسلامی 42
- جلوه تامّ تبرّی از طاغوت 46
- محور برائت از مشرکان 48
- فصل یکم: میقات 50
- بخش دوم: اماکن حج 50
- وجوب احرام در میقات 50
- فصل دوم: حرم الهی 55
- اشاره 55
- امنیت حرم 57
- امنیت تکوینی 58
- امنیت تشریعی 61
- ساحت امن ولایت معصومان (علیهم السلام) 62
- ویژگیهای فقهی حرم 63
- الگوی مدینه فاضله 65
- فصل سوم: مکه 65
- برخی ویژگیهای فقهی مکه 70
- حرمت ویژه مسجدالحرام 71
- فصل چهارم: مسجدالحرام 71
- سرپرستی مسجدالحرام 73
- فصل پنجم: کعبه 75
- جایگاه محوری کعبه 75
- 1. جهانی بودن قرآن کریم 77
- اشاره 77
- محورهای اصیل وحدت 77
- 3. مرکزیت جهانی و جاودانی 78
- 2. رسالت جهانی رسولاکرم 78
- اشاره 79
- ویژگیهای کعبه 79
- اشاره 80
- یکم. تجلی عرش 80
- مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین 81
- دوم. پایهگذاری کعبه بر توحید محض 84
- سوم. تأسیس پایههای کعبه بر خلوص ناب 85
- چهارم. مدار پاکی و مطاف پاکان 86
- پنجم. محور قیام و مقاومت 90
- اشاره 90
- نقش اعتقاد و اقتصاد در قوام جوامع 92
- ششم. خانه آزاد و محور آزادی 92
- هفتم. مظهر مساوات 94
- نهم. کانون اتحاد 95
- هشتم. مرجع همه انسانها 95
- دهم. کهنترین عبادتگاه همگانی 97
- یازدهم. برترین معبد 98
- دوازدهم. منشأ برکت 99
- چهاردهم. مصونیت کعبه 100
- سیزدهم. وسیله هدایت 100
- پانزدهم. ولایت، روح کعبه 101
- اشاره 104
- شانزدهم. نشان قبله 104
- قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه 107
- قبله پیامبران (علیهم السلام) 108
- شرافت کعبه بر بیتالمقدس 109
- خصوصیات فقهی کعبه 110
- شمّهای از تاریخ کعبه 112
- راز تشبیه حجرالأسود به مقام رسولاکرم 115
- فصل ششم: حجرالأسود 115
- نزول حجرالأسود از بهشت 117
- شهادت حجرالأسود در قیامت 119
- فصل هفتم: حطیم و حِجْر اسماعیل 121
- اشاره 125
- فصل هشتم: مقام ابراهیم 125
- چگونگی شکلگیری مقام ابراهیم 128
- فصل نهم: زمزم 131
- فصل دهم: صفا و مروه 133
- فصل یازدهم: عرفات 135
- فصل دوازدهم: مشعرالحرام 137
- فصل سیزدهم: منا 139
- فصل یکم: سرّ عبادت 141
- عبادت، غایت خلق است نه خالق 141
- بخش سوم: مناسک حج 141
- عبادت، تنها وسیله شهود 143
- حقیقت انسان کامل، سرّ همه عبادات 145
- راهیابی به سرّ عبادت 145
- فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن 146
- صورت باطنی حج 146
- سرّ حج در سیر إلی الله 150
- زاد سفر حج 151
- تزکیه روح در پرتو شناخت اسرار 152
- هماهنگی سیرت حجگزار با سرّ حج 154
- سیرت حیوانی برخی حجگزاران 155
- اشاره 158
- فصل سوم: احرام 158
- حقیقت احرام 162
- غسل احرام 163
- پوشیدن جامه احرام 163
- نماز احرام 163
- نیّت 164
- حقیقت نیّت 166
- رهبانیت امت اسلامی 167
- تلبیه 167
- تجلّی توحید در تلبیه 168
- طرد جاهلیت باستانی و مدرن 169
- راز تلبیه 170
- مراتب و درجات تلبیه و لبّیکگویان 171
- محرّمات احرام 172
- ادب ورود به مسجدالحرام 174
- فصل چهارم: طواف 174
- ادب حضور 175
- طواف 177
- طوافِجاهلی 179
- استلام حجرالأسود 181
- فصل پنجم: نماز طواف 182
- اشاره 182
- تبرک به آب زمزم 184
- فصل ششم: سعی 186
- اشاره 186
- اسرار سعی 187
- فصل هفتم: تقصیر 188
- اشاره 188
- فصل هشتم: وقوف در عرفات 190
- اشاره 190
- برابری زن و مرد در تحصیل کمال 190
- اسرار وقوف 191
- عرفات، سرزمین دعا 195
- قُرب خداوند به بندگان 196
- بخشهایی از دعای عرفه امامحسین (ع) 198
- حضور امامزمان (ع) در حج 200
- فصل نهم: وقوف در مشعرالحرام 202
- اشاره 204
- فصل دهم: افاضه به منا و بیتوته در آن 204
- پیراستن مناسک از رسوم جاهلی 206
- حج، سرشار از نام و یاد خدا 208
- تفاوت مراتب حجگزاران 209
- فصل یازدهم: رمی جمرات 210
- اشاره 212
- فصل دوازدهم: قربانی 212
- نکاتی درباره قربانی و اسرار آن 214
- فصل سیزدهم: تراشیدن موی سر (حَلْق) 216
- اشاره 216
- استحباب دفن موی حجگزار در منا 217
- ورود و خروج صادقانه 218
- فصل چهاردهم: پایان حج 218
- حجّ مقبول 220
- رهنمودهای پیامبر در حجهالوداع 221
- فصل یکم: اتمام حج و عمره با زیارت 226
- اشاره 226
- بخش چهارم: زیارت 226
- فضیلت تشرّف به مدینه پس از حج 229
- فصل دوم: زیارت، حضور در بارگاه انسان کامل 231
- فصل سوم: زیارت، جلوهای از محبت 235
- فصل چهارم: ادب حضور 237
- فصل پنجم: ضیافت پیامبر 239
- فصل ششم: بیوت رفیع حق 243
- اشاره 243
- معرفت زائر 245
مستفاد از این دو حدیث شریف آن است که، باطن تارک حج در دنیا کور است و همین باطن در آخرت ظاهر میشود. از اینرو وی به صورت نابینا محشور میشود.
ج. در برخی احادیث، آیه مبارکه فَفِرُّوا إِلَی اللَّهِ (1)
بر حج تطبیق شده است. چنانکه امامباقر (ع) فرمود: مراد این است که حج به جا آورید؛ «حُجُّوا إلَی الله عزَّ وجلَّ». (2)
سیمای حج در روایات
حج، به سبب برخورداری از سنن و اسرار فراوان از مهمترین مظاهر اسلام است. از اینرو احادیث فراوان درباره اهمیت، جایگاه، ابعاد گوناگون و اسرار تشریع آن از پیشوایان معصوم دین (علیهم السلام) وارد شده که در اینجا برخی از آنها نقل میشود:
1. رسول اکرم به شخص ثروتمندی که موفق به حضور در مراسم حج نشده بود فرمود: به کوه ابوقبیس بنگر. اگر به اندازه این کوه طلای سرخ داشته باشی و آن را در راه خدا انفاق کنی هرگز به پاداش حجگزاران، دست نخواهی یافت؛ «انْظُرْ إلی أبیقُبَیْس، فَلَوْ أَنَّ أباقُبَیْسِ لَک ذهبهٌ حمراءُ أَنفقتَهُ فی سبیلِ الله ما بَلَغْتَ به ما یَبلُغُ الحاجُّ». سپس فرمود: حجگزار چون مقدمات سفر خود را آماده کند چیزی بر نمیدارد و چیزی نمینهد مگر آنکه خداوند ده حسنه برای او ثبت و ده سیّئه از او محو میکند و ده درجه او را بالا میبرد. پس چون بر مرکب خود سوار شود، مرکبش گامی بر نمیدارد و گامی نمینهد مگر آنکه خداوند باز برای او چنان میکند. پس خود به گرد کعبه طواف میکند از گناهان خود بیرون میآید و چون بین صفا و مروه سعی کند از گناهانش به در میآید و چون در عرفات توقّف کند از گناهانش خارج میشود و چون در مشعرالحرام توقف کند از گناهانش برون میآید و چون رمی جمره کند از گناهانش خارج میشود؛ «إنّ الحاجَّ إذا أَخَدَ فی جِهازه لَمْ یَرفعْ شیئاً وَلَمْ یَضَعْهُ إلا کَتبَ اللهُ لَهُ عَشْرَ حسناتٍ ومُحِیَ عنه عشرُ سیئاتٍ ورُفع له عَشْرُ درجاتٍ فإذا رَکبَ بَعیرهَ لم یَرفعْ خفّاً وَلَمْ یَضَعْهُ إلا کَتَبَ اللهُ مثلَ ذلک فإذا طافَ بالبیْت خَرَجَ مِن
1- 1 سوره ذاریات، آیه 50.
2- 2 وسائلالشیعه، ج 8، ص 5.