جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 184

حضور مادی در کنار مقام ظاهری وی زمینه‌ای برای ادراک مقام‌های معنوی اوست که بخش از آنها از آیات وَإِبْراهِیمَ الَّذِی وَفَّی، (1) لَحَلِیمٌ أَوَّاهٌ مُنِیبٌ، (2) کانَ أُمَّهً قانِتاً لِلَّهِ حَنِیفاً وَلَمْ یَکُ مِنَ الْمُشْرِکِینَ* شاکِراً لأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَهَداهُ إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ (3)

... و روشن‌تر از همه از آیه شریفه إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً (4)

استفاده می‌شود.

«ظاهر» نماز طواف این است که انسان در مکانی که ابراهیم (ع) ایستاده، به نماز ایستد و «باطن» آن این است که مکانت خلیل حقّ را دریابد و در آن مکانت مستقر شده، نماز چون نماز حضرت‌ابراهیم بگزارد و همان‌گونه که از بیان نورانی امام‌سجاد (ع) استفاده می‌شود: اکنون که به جایگاه ابراهیم خلیل قدم گذاشته، باید با هر طاعتی آشنایی برقرار کرده و از هر معصیتی، ابراز انزجار کند. (5)

کسی که با معرفت به اسرار عبادت، عمره یا حج می‌گزارد قدم جای قدم انبیا و ائمه (علیهم السلام) می‌گذارد و با توجه به سؤال امام‌سجاد (ع) از شبلی که «آیا در مقام ابراهیم، ابراهیم‌گونه نماز خواندی و بینی شیطان را به خاک مالیدی؟» (6) آنگاه که به مقام ابراهیم می‌رسد در مکانت ابراهیم (ع) ایستاده و ابراهیم‌گونه نماز می‌گزارد و بینی شیطان را به خاک می‌مالد. اما کسی که در حال نماز، خلوص و خضوع و حضور قلب ندارد و گرفتار دسائس و وساوس و سیاست‌بازی‌ها و مانند آن است، در جای ابراهیم (ع) نایستاده است. او طعمه شیطان است و شیطان بینی او را به خاک مالیده است.

تبرک به آب زمزم‌

مستحب است که زائر بیت الله بعد از طواف و نماز آن، کنار چاه زمزم رفته از آب آن

1- 1 سوره نجم، آیه 37.
2- 2 سوره هود، آیه 75.
3- 3 سوره نحل، آیات 120- 121.
4- 4 سوره بقره، آیه 124.
5- 5 ر. ک: همین کتاب، پانوشت صفحات 171- 174 حدیث شبلی.
6- 6 همان.