جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 214

مِنْکُمْ؛ (1) زیرا این آیه شریفه کعبه را از سنن جاهلی مزبور پیراسته می‌دارد و از طرفی در دفع این پندار که «چون خداوند از جهانیان بی‌نیاز است، پس نَحْر و ذَبْح بر حج‌گزار واجب نیست»، این نکته را اظهار می‌کند که اصل قربانی کردن واجب است اگرچه خداوند از آن بی‌نیاز است و آنچه از این قربانی به خدای سبحان می‌رسد روح کردار و جان عمل، یعنی همان تقواست، نه گوشت یا خون قربانی.

از آنجا که تقوا نعت و صفت خاصی است که منعوتْ، با آن اتحاد پیدا می‌کند، هیچ فرق وجودی میان تقوا و نفسِ متقیِ متحدِ با تقوا نیست. بنابراین، اگر تقوا به غایت و اوج کمال خود برسد و به خداوند متعالی به معنای ممکن و معقول آن برسد، نفسِ مجردِ متقی نیز به آن غایت خواهد رسید و به معنای معقول آن به خداوند می‌رسد. پس حج‌گزاری که قربانی او خالص برای خداست، همان‌گونه که تقوای وی به خداوند می‌رسد، خودش نیز به خداوند می‌رسد؛ زیرا تقوای او از وجود خود او بیرون نیست. شاید به سبب همین تقوای ارزشمندِ موعود در نحر باشد که روز نحر را «حج‌اکبر» (2) خوانده‌اند. (3) این تقوا و نیلِ نَفْسِ متّقی به خدای تعالی همان هدف والایی است که حج با آداب و سنن متعالی خود، نمایشگر آن است و در بحث از «سرّ حجّ و ثمرات آن» بدان اشاره شد.

نکاتی درباره قربانی و اسرار آن‌

با توجه به آنچه درباره موضوع این فصل بیان شد، به اختصار به نکاتی در همین زمینه اشاره می‌شود:

1. حکمت انجام قربانی، تقرب و تعالی قربانی کننده و تقوای او به خداست؛ زیرا آنچه به خدا می‌رسد، باطن و روح عمل است؛ لَنْ یَنالَ اللَّهَ لُحُومُها وَلا دِماؤُها وَلکِنْ یَنالُهُ التَّقْوی مِنْکُمْ.

1- 1 سوره حج، آیه 37.
2- 2 سوره توبه، آیه 3؛ ر. ک: همین کتاب، ص 59، پانوشت 1.
3- 3 وسائل‌الشیعه، ج 10، ص 86- 88.