جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 219

همان‌طور که مبدأ جهان هستی خداوند بوده و پایان آن نیز ذات اقدس اوست؛ هُوَ الأَوَّلُ وَالآْخِرُ، (1) همچنین آغاز همه موجودات از خدا و انجام و خاتمه کار همه آنها به سوی اوست؛ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ، (2) أَلا إِلَی اللَّهِ تَصِیرُ الأُمُورُ. (3) بنابراین، باید ابتدیا هر کاری از انسان موحّد به نام خدا و انتهای آن نیز به یاد او باشد و هیچ کاری را بدون نام خدا شروع نکند و از هیچ عملی، بدون یاد خدا خارج نشود. معنای نام و یاد خدا در آغاز و انجام هر کار، حضور اعتقاد توحیدی او در متن عمل و توجه به شهود خداوندی در صحنه کار است.

یکی از مهم‌ترینِ آن امور، حج است؛ زیرا باید ورود در آن با احرام و لبیک گفتن، بر اساس توحید و صدق نیت بوده و خروج از آن در پایان حج و وداع کعبه نیز بر پایه توحید و صدق ارادت باشد. (4) از این‌رو حضرت امام‌رضا (ع) هنگام تودیع کعبه فرمود: «اللّهُمَّ إنّی أنْقَلِبُ عَلی أنْ لا إلهَ إلّا أنْتَ». (5) یعنی پروردگارا! من بر اساس توحید و نفی هرگونه طاغوت و معبود دروغین، به کار خویش پایان داده و از حج و زیارت کعبه باز می‌گردم.

1- 1 سوره حدید، آیه 3.
2- 2 سوره بقره، آیه 156.
3- 3 سوره شوری، آیه 53.
4- 4 سوره إسراء، آیه 80.
5- 5 وسائل‌الشیعه، ج 10، ص 232.