جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 245

بنابراین، شایسته است زائران با کفش وارد حرم مطهر ائمه بقیع (علیهم السلام) نشوند؛ فَاخْلَعْ نَعْلَیْکَ إِنَّکَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُویً. (1) تجلیل از آن ذوات نورانی در این نیست که زائر خود را بر روی قبور مطهر آنان بیندازد، بلکه ادب و احترام این است که هنگام ورود به بقیع بعد از اذن دخول، با پای برهنه وارد شده و آهسته‌آهسته و با تواضع قدم بردارد، تا هنگامی که در بقیعْ نام مبارک حسن‌بن علی المجتبی، علی‌بن الحسین السجّاد، محمّدبن علی‌الباقر و جعفربن محمّد الصادق (علیهم السلام) را بر زبان آورد یا قبور آنان را دید، لذت برده و بتواند بگوید: نام شما چقدر شیرین است، قبر شما چقدر پرجاذبه است، اثر شما چقدر شیرین است و ...؛ «... فما أحْلی أسمائکُم ...». (2)

در آن حال و مقام اگر کسی در خود احساس تغییر حالت کرد بداند که آن امامان معصوم (علیهم السلام) به اذن خداوند در روح او اثر گذاشته‌اند. البته آن‌که حرف خدا را با دل گرفت: نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِینُ* عَلی قَلْبِکَ، (3) با دل‌های زائران سخن می‌گوید. اگر زائر تغییری در حال خود احساس کرد بداند که آن ذوات نورانی با او سخن گفته‌اند. در غیر این صورت، زیارت او بی‌روح بوده و چنین زیارتی گرچه بی‌ثواب نیست لیکن از لحاظ باطن مانند ترک زیارت است، و برای محروم نماندن از چنین فیض عظیمی باید تا نیل بدان، تضرّع کند.

قساوت دل و جمود عین که ناشی از دنیاگرایی است نمی‌گذارد انسان نور امامان معصوم (علیهم السلام) را احساس کند و حرف آنان را با گوش جان بشنود.

معرفت زائر

سخن آخر اینکه، همان‌طور که معیار علوّ زیارت، معرفت است، هر زیارتی نیز باید مایه افزایش معرفت زائر باشد. از این‌رو زائران و پیروان خاندان وحی و رسالت (علیهم السلام) نباید

1- 1 سوره طه، آیه 12.
2- 2 مفاتیح‌الجنان، زیارت جامعه کبیره.
3- 3 سوره شعرا، آیه 193- 194.