- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- بخش اول: ابعاد حج 5
- فصل یکم: اسلام دین همگانی و همیشگی 5
- فصل دوم: جایگاه حج در اسلام 8
- فصل سوم: حج در قرآن و سنت 12
- سیمای حج در قرآن کریم 12
- نکاتی درباره خطاب الهی ویژه حج 14
- سیمای حج در روایات 18
- عظمت حج در دعاهای ماه رمضان 24
- شرافت زمانیِ حج 26
- تنظیم قراردادها به نام حج 27
- برجستهترین قرار در ایام حج 28
- فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید 28
- توحید مجسّم 28
- وحی مجسّم 30
- معاد مجسّم 32
- اشاره 34
- فصل پنجم: ولایت، روح حج 34
- منشأ حرمت و عزت کعبه 35
- پیوند شئون حج با ولایت 37
- حج نمایشگر حکومت والای اسلامی 42
- فصل ششم: چهره سیاسی حج 42
- جلوه تامّ تبرّی از طاغوت 46
- محور برائت از مشرکان 48
- بخش دوم: اماکن حج 50
- فصل یکم: میقات 50
- وجوب احرام در میقات 50
- فصل دوم: حرم الهی 55
- اشاره 55
- امنیت حرم 57
- امنیت تکوینی 58
- امنیت تشریعی 61
- ساحت امن ولایت معصومان (علیهم السلام) 62
- ویژگیهای فقهی حرم 63
- فصل سوم: مکه 65
- الگوی مدینه فاضله 65
- برخی ویژگیهای فقهی مکه 70
- حرمت ویژه مسجدالحرام 71
- فصل چهارم: مسجدالحرام 71
- سرپرستی مسجدالحرام 73
- فصل پنجم: کعبه 75
- جایگاه محوری کعبه 75
- 1. جهانی بودن قرآن کریم 77
- اشاره 77
- محورهای اصیل وحدت 77
- 2. رسالت جهانی رسولاکرم 78
- 3. مرکزیت جهانی و جاودانی 78
- اشاره 79
- ویژگیهای کعبه 79
- یکم. تجلی عرش 80
- اشاره 80
- مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین 81
- دوم. پایهگذاری کعبه بر توحید محض 84
- سوم. تأسیس پایههای کعبه بر خلوص ناب 85
- چهارم. مدار پاکی و مطاف پاکان 86
- پنجم. محور قیام و مقاومت 90
- اشاره 90
- نقش اعتقاد و اقتصاد در قوام جوامع 92
- ششم. خانه آزاد و محور آزادی 92
- هفتم. مظهر مساوات 94
- نهم. کانون اتحاد 95
- هشتم. مرجع همه انسانها 95
- دهم. کهنترین عبادتگاه همگانی 97
- یازدهم. برترین معبد 98
- دوازدهم. منشأ برکت 99
- چهاردهم. مصونیت کعبه 100
- سیزدهم. وسیله هدایت 100
- پانزدهم. ولایت، روح کعبه 101
- اشاره 104
- شانزدهم. نشان قبله 104
- قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه 107
- قبله پیامبران (علیهم السلام) 108
- شرافت کعبه بر بیتالمقدس 109
- خصوصیات فقهی کعبه 110
- شمّهای از تاریخ کعبه 112
- فصل ششم: حجرالأسود 115
- راز تشبیه حجرالأسود به مقام رسولاکرم 115
- نزول حجرالأسود از بهشت 117
- شهادت حجرالأسود در قیامت 119
- فصل هفتم: حطیم و حِجْر اسماعیل 121
- اشاره 125
- فصل هشتم: مقام ابراهیم 125
- چگونگی شکلگیری مقام ابراهیم 128
- فصل نهم: زمزم 131
- فصل دهم: صفا و مروه 133
- فصل یازدهم: عرفات 135
- فصل دوازدهم: مشعرالحرام 137
- فصل سیزدهم: منا 139
- فصل یکم: سرّ عبادت 141
- عبادت، غایت خلق است نه خالق 141
- بخش سوم: مناسک حج 141
- عبادت، تنها وسیله شهود 143
- راهیابی به سرّ عبادت 145
- حقیقت انسان کامل، سرّ همه عبادات 145
- صورت باطنی حج 146
- فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن 146
- سرّ حج در سیر إلی الله 150
- زاد سفر حج 151
- تزکیه روح در پرتو شناخت اسرار 152
- هماهنگی سیرت حجگزار با سرّ حج 154
- سیرت حیوانی برخی حجگزاران 155
- اشاره 158
- فصل سوم: احرام 158
- حقیقت احرام 162
- نماز احرام 163
- غسل احرام 163
- پوشیدن جامه احرام 163
- نیّت 164
- حقیقت نیّت 166
- رهبانیت امت اسلامی 167
- تلبیه 167
- تجلّی توحید در تلبیه 168
- طرد جاهلیت باستانی و مدرن 169
- راز تلبیه 170
- مراتب و درجات تلبیه و لبّیکگویان 171
- محرّمات احرام 172
- فصل چهارم: طواف 174
- ادب ورود به مسجدالحرام 174
- ادب حضور 175
- طواف 177
- طوافِجاهلی 179
- استلام حجرالأسود 181
- اشاره 182
- فصل پنجم: نماز طواف 182
- تبرک به آب زمزم 184
- فصل ششم: سعی 186
- اشاره 186
- اسرار سعی 187
- اشاره 188
- فصل هفتم: تقصیر 188
- فصل هشتم: وقوف در عرفات 190
- اشاره 190
- برابری زن و مرد در تحصیل کمال 190
- اسرار وقوف 191
- عرفات، سرزمین دعا 195
- قُرب خداوند به بندگان 196
- بخشهایی از دعای عرفه امامحسین (ع) 198
- حضور امامزمان (ع) در حج 200
- فصل نهم: وقوف در مشعرالحرام 202
- اشاره 204
- فصل دهم: افاضه به منا و بیتوته در آن 204
- پیراستن مناسک از رسوم جاهلی 206
- حج، سرشار از نام و یاد خدا 208
- تفاوت مراتب حجگزاران 209
- فصل یازدهم: رمی جمرات 210
- فصل دوازدهم: قربانی 212
- اشاره 212
- نکاتی درباره قربانی و اسرار آن 214
- اشاره 216
- فصل سیزدهم: تراشیدن موی سر (حَلْق) 216
- استحباب دفن موی حجگزار در منا 217
- فصل چهاردهم: پایان حج 218
- ورود و خروج صادقانه 218
- حجّ مقبول 220
- رهنمودهای پیامبر در حجهالوداع 221
- فصل یکم: اتمام حج و عمره با زیارت 226
- اشاره 226
- بخش چهارم: زیارت 226
- فضیلت تشرّف به مدینه پس از حج 229
- فصل دوم: زیارت، حضور در بارگاه انسان کامل 231
- فصل سوم: زیارت، جلوهای از محبت 235
- فصل چهارم: ادب حضور 237
- فصل پنجم: ضیافت پیامبر 239
- اشاره 243
- فصل ششم: بیوت رفیع حق 243
- معرفت زائر 245
خویش تپیده است.؛ «السَّاجِدُ بِمَکَّهَ کَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ» (1) و یکبار تسبیح حق در مکه برابر است با خَراج عراقین که در راه خدا انفاق شود؛ «تَسْبِیحَهٌ بِمَکَّهَ أَفْضَلُ مِنْ خَرَاجِ الْعِرَاقَیْنِ یُنْفَقُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ» (2) و کسی که قرآن را در مکه ختم کند نمیرد تا رسول خدا و جایگاه خویش را در بهشت ببیند؛ «وَقَالَ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ بِمَکَّهَ لَمْ یَمُتْ حَتَّی یَرَی رَسُولَ اللَّهِ (ع) وَیَرَی مَنْزِلَهُ مِنَ الْجَنَّهِ» (3) و نگاه عاشقانه به کعبه خطاها را کاملًا نابود میکند؛ «النَّظَرُ إِلَی الْکَعْبَهِ حُبّاً لَهَا یَهْدِمُ الْخَطَایَا هَدْماً». (4)
درخواست توفیق ادراک حج در دعاهای ماه مبارک مرضان چنان چشمگیر است که شاید بتوان گفت: خداوند سبحان میخواهد با زمینهسازی مناسب، ضیافت خود را طیّ این چند ماه و بهویژه در دهه نخست ذیحجه تتمیم کند. بنابراین، آغاز ضیافت الهی، ماه مبارک مرضان و پایان آن ذیحجه و موسم انجام مناسک حج است.
حج، ضیافت خداوند است و حجگزاردن، همانند روزهداران، مهمان خدای رحماناند. چنانکه امامصادق (ع) فرمود: حجگزار و معتمر تا آنگاه که به دیار خود باز گردند مهمان خدایند؛ «إِنَّ ضَیْفَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ رَجُلٌ حَجَّ وَاعْتَمَرَ فَهُوَ ضَیْفُ اللَّهِ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی مَنْزِلِهِ». (5) امیرمؤمنان (ع) نیز در ذیل پاسخ این پرسش که چرا روزه در ایام تشریق (6) حرام شد؟ فرمود: چون حجگزاران، زائران خدا و در ضیافت اویند و برای میزبان نیکو نیست که مهمانان وی روزه داشته باشند؛ «لِأَنَّ الْقَوْمَ زُوَّارُ اللَّهِ وَهُمْ فِی ضِیَافَتِهِ وَلَا یَجْمُلُ بِمُضِیفٍ أَنْ یُصَوِّمَ أَضْیَافَهُ». (7) این ضیافت چند ماهه، دو مرحله دارد: نخست مهماندار به
1- 1 وسائلالشیعه، ج 9، ص 382- 383.
2- 2 همان.
3- 3 همان، ص 340.
4- 4 همان، ص 365.
5- 5 همان، ج 10، ص 458.
6- 6 روزهای یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ذیحجه را ایام تشریق کویند. در این ایام روزه بر حاضران در سرزمین منا حرام است.
7- 7 وسائلالشیعه، ج 8، ص 159- 160.