- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- بخش اول: ابعاد حج 5
- فصل یکم: اسلام دین همگانی و همیشگی 5
- فصل دوم: جایگاه حج در اسلام 8
- سیمای حج در قرآن کریم 12
- فصل سوم: حج در قرآن و سنت 12
- نکاتی درباره خطاب الهی ویژه حج 14
- سیمای حج در روایات 18
- عظمت حج در دعاهای ماه رمضان 24
- شرافت زمانیِ حج 26
- تنظیم قراردادها به نام حج 27
- فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید 28
- توحید مجسّم 28
- برجستهترین قرار در ایام حج 28
- وحی مجسّم 30
- معاد مجسّم 32
- اشاره 34
- فصل پنجم: ولایت، روح حج 34
- منشأ حرمت و عزت کعبه 35
- پیوند شئون حج با ولایت 37
- فصل ششم: چهره سیاسی حج 42
- حج نمایشگر حکومت والای اسلامی 42
- جلوه تامّ تبرّی از طاغوت 46
- محور برائت از مشرکان 48
- فصل یکم: میقات 50
- وجوب احرام در میقات 50
- بخش دوم: اماکن حج 50
- فصل دوم: حرم الهی 55
- اشاره 55
- امنیت حرم 57
- امنیت تکوینی 58
- امنیت تشریعی 61
- ساحت امن ولایت معصومان (علیهم السلام) 62
- ویژگیهای فقهی حرم 63
- الگوی مدینه فاضله 65
- فصل سوم: مکه 65
- برخی ویژگیهای فقهی مکه 70
- حرمت ویژه مسجدالحرام 71
- فصل چهارم: مسجدالحرام 71
- سرپرستی مسجدالحرام 73
- فصل پنجم: کعبه 75
- جایگاه محوری کعبه 75
- 1. جهانی بودن قرآن کریم 77
- اشاره 77
- محورهای اصیل وحدت 77
- 3. مرکزیت جهانی و جاودانی 78
- 2. رسالت جهانی رسولاکرم 78
- ویژگیهای کعبه 79
- اشاره 79
- یکم. تجلی عرش 80
- اشاره 80
- مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین 81
- دوم. پایهگذاری کعبه بر توحید محض 84
- سوم. تأسیس پایههای کعبه بر خلوص ناب 85
- چهارم. مدار پاکی و مطاف پاکان 86
- پنجم. محور قیام و مقاومت 90
- اشاره 90
- نقش اعتقاد و اقتصاد در قوام جوامع 92
- ششم. خانه آزاد و محور آزادی 92
- هفتم. مظهر مساوات 94
- نهم. کانون اتحاد 95
- هشتم. مرجع همه انسانها 95
- دهم. کهنترین عبادتگاه همگانی 97
- یازدهم. برترین معبد 98
- دوازدهم. منشأ برکت 99
- چهاردهم. مصونیت کعبه 100
- سیزدهم. وسیله هدایت 100
- پانزدهم. ولایت، روح کعبه 101
- شانزدهم. نشان قبله 104
- اشاره 104
- قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه 107
- قبله پیامبران (علیهم السلام) 108
- شرافت کعبه بر بیتالمقدس 109
- خصوصیات فقهی کعبه 110
- شمّهای از تاریخ کعبه 112
- راز تشبیه حجرالأسود به مقام رسولاکرم 115
- فصل ششم: حجرالأسود 115
- نزول حجرالأسود از بهشت 117
- شهادت حجرالأسود در قیامت 119
- فصل هفتم: حطیم و حِجْر اسماعیل 121
- فصل هشتم: مقام ابراهیم 125
- اشاره 125
- چگونگی شکلگیری مقام ابراهیم 128
- فصل نهم: زمزم 131
- فصل دهم: صفا و مروه 133
- فصل یازدهم: عرفات 135
- فصل دوازدهم: مشعرالحرام 137
- فصل سیزدهم: منا 139
- عبادت، غایت خلق است نه خالق 141
- فصل یکم: سرّ عبادت 141
- بخش سوم: مناسک حج 141
- عبادت، تنها وسیله شهود 143
- راهیابی به سرّ عبادت 145
- حقیقت انسان کامل، سرّ همه عبادات 145
- صورت باطنی حج 146
- فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن 146
- سرّ حج در سیر إلی الله 150
- زاد سفر حج 151
- تزکیه روح در پرتو شناخت اسرار 152
- هماهنگی سیرت حجگزار با سرّ حج 154
- سیرت حیوانی برخی حجگزاران 155
- اشاره 158
- فصل سوم: احرام 158
- حقیقت احرام 162
- نماز احرام 163
- پوشیدن جامه احرام 163
- غسل احرام 163
- نیّت 164
- حقیقت نیّت 166
- رهبانیت امت اسلامی 167
- تلبیه 167
- تجلّی توحید در تلبیه 168
- طرد جاهلیت باستانی و مدرن 169
- راز تلبیه 170
- مراتب و درجات تلبیه و لبّیکگویان 171
- محرّمات احرام 172
- ادب ورود به مسجدالحرام 174
- فصل چهارم: طواف 174
- ادب حضور 175
- طواف 177
- طوافِجاهلی 179
- استلام حجرالأسود 181
- فصل پنجم: نماز طواف 182
- اشاره 182
- تبرک به آب زمزم 184
- فصل ششم: سعی 186
- اشاره 186
- اسرار سعی 187
- اشاره 188
- فصل هفتم: تقصیر 188
- فصل هشتم: وقوف در عرفات 190
- اشاره 190
- برابری زن و مرد در تحصیل کمال 190
- اسرار وقوف 191
- عرفات، سرزمین دعا 195
- قُرب خداوند به بندگان 196
- بخشهایی از دعای عرفه امامحسین (ع) 198
- حضور امامزمان (ع) در حج 200
- فصل نهم: وقوف در مشعرالحرام 202
- اشاره 204
- فصل دهم: افاضه به منا و بیتوته در آن 204
- پیراستن مناسک از رسوم جاهلی 206
- حج، سرشار از نام و یاد خدا 208
- تفاوت مراتب حجگزاران 209
- فصل یازدهم: رمی جمرات 210
- اشاره 212
- فصل دوازدهم: قربانی 212
- نکاتی درباره قربانی و اسرار آن 214
- فصل سیزدهم: تراشیدن موی سر (حَلْق) 216
- اشاره 216
- استحباب دفن موی حجگزار در منا 217
- ورود و خروج صادقانه 218
- فصل چهاردهم: پایان حج 218
- حجّ مقبول 220
- رهنمودهای پیامبر در حجهالوداع 221
- اشاره 226
- فصل یکم: اتمام حج و عمره با زیارت 226
- بخش چهارم: زیارت 226
- فضیلت تشرّف به مدینه پس از حج 229
- فصل دوم: زیارت، حضور در بارگاه انسان کامل 231
- فصل سوم: زیارت، جلوهای از محبت 235
- فصل چهارم: ادب حضور 237
- فصل پنجم: ضیافت پیامبر 239
- فصل ششم: بیوت رفیع حق 243
- اشاره 243
- معرفت زائر 245
مهمان میگوید: خواستهای طلب کن. در مرحله بعد مهماندار آنچه را که مهمان خواسته به او عطا میکند. ضیافت ویژه ماه مبارک رمضان، زمینه ضیافت حج را فراهم میکند. در ماه رمضان، مهماندار که خداست به بندگان روزهدار خود پیام میدهد: «از من حج طلب کنید» اما در ضیافت دوم، یعنی مراسم و مناسک حج، سخن از عطاست، نه مطلب.
تذکر: از آنجا که ولایت از ارکان اسلام و حج است در دعاهای ماه مبارک رمضان همراه طلب حج و زیارت بیتالله الحرام، درخواست تشرف به اعتاب مقدسه و زیارت حرم مطهر رسولالله و امامان معصوم (علیهم السلام) نیز آمده است: «اللّهمّ ... ارْزُقْنی ... زیارهَ قَبرِ نبیکَ والأئِمه (علیهمالسلام) ولا تُخْلِنی یا رَبّ مِنْ تِلکَ المَشاهدِ الشّریفهِ». (1)
شرافت زمانیِ حج
هیچ زمانی نزد خدای سبحان، بهتر و پُربرکتتر و به لحاظ پاداشدهی بر کار خیر، برتر و پُراجرتر و برای انجام عمل صالح، محبوبتر از ده روز نخست ذیحجه نیست؛ «مَا مِنْ أَیَّامٍ أَزْکَی عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَی وَلَا أَعْظَمَ أَجْراً مِنْ خَیْرٍ فِی عَشْرِ الْأَضْحَی» (2)، «مَا مِنْ أَیَّامٍ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِیهَا أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَیَّامِ الْعَشْرِ یَعْنِی عَشْرَ ذِیالْحِجَّهِ ... إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فَلَمْ یَرْجِعْ بِشَیْءٍ مِنْ ذَلِکَ». (3) عارف بزرگوار، میرزا جواد آقا مَلکی+ از این دو حدیث نبوی که ناظر به عظمت و شرافت دهه اول ذیحجه است، دومی را مهمتر میداند. (4) راز اهمیت روایت دوم این است که در آنْ سخن از محبت است، نه عظمت، و کلمه «أحب» که در این حدیث آمده، پُربارتر از «أزکی» و «أعظم» است.
ظاهراً برتری حج و ایام ویژه آن تنها به لحاظ جنبه عبادی آن نیست، بلکه جهات دیگری نیز در این برتری سهم دارد. مهمترین حادثهای که در بیست و پنجم ذیقعده (از ماههای حج) رخ داد، «دحوالأرض» است. طبق برخی روایات، دَحوالأرض بدین معناست
1- 1 مفاتیحالجنان، دعای ابوحمزه ثمالی.
2- 2 وسائلالشیعه، ج 10، ص 221.
3- 3 همان.
4- 4 المراقبات، ص 346 فصل 12.