- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- فصل یکم: اسلام دین همگانی و همیشگی 5
- بخش اول: ابعاد حج 5
- فصل دوم: جایگاه حج در اسلام 8
- فصل سوم: حج در قرآن و سنت 12
- سیمای حج در قرآن کریم 12
- نکاتی درباره خطاب الهی ویژه حج 14
- سیمای حج در روایات 18
- عظمت حج در دعاهای ماه رمضان 24
- شرافت زمانیِ حج 26
- تنظیم قراردادها به نام حج 27
- فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید 28
- توحید مجسّم 28
- برجستهترین قرار در ایام حج 28
- وحی مجسّم 30
- معاد مجسّم 32
- اشاره 34
- فصل پنجم: ولایت، روح حج 34
- منشأ حرمت و عزت کعبه 35
- پیوند شئون حج با ولایت 37
- حج نمایشگر حکومت والای اسلامی 42
- فصل ششم: چهره سیاسی حج 42
- جلوه تامّ تبرّی از طاغوت 46
- محور برائت از مشرکان 48
- بخش دوم: اماکن حج 50
- وجوب احرام در میقات 50
- فصل یکم: میقات 50
- اشاره 55
- فصل دوم: حرم الهی 55
- امنیت حرم 57
- امنیت تکوینی 58
- امنیت تشریعی 61
- ساحت امن ولایت معصومان (علیهم السلام) 62
- ویژگیهای فقهی حرم 63
- فصل سوم: مکه 65
- الگوی مدینه فاضله 65
- برخی ویژگیهای فقهی مکه 70
- حرمت ویژه مسجدالحرام 71
- فصل چهارم: مسجدالحرام 71
- سرپرستی مسجدالحرام 73
- جایگاه محوری کعبه 75
- فصل پنجم: کعبه 75
- محورهای اصیل وحدت 77
- 1. جهانی بودن قرآن کریم 77
- اشاره 77
- 3. مرکزیت جهانی و جاودانی 78
- 2. رسالت جهانی رسولاکرم 78
- اشاره 79
- ویژگیهای کعبه 79
- اشاره 80
- یکم. تجلی عرش 80
- مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین 81
- دوم. پایهگذاری کعبه بر توحید محض 84
- سوم. تأسیس پایههای کعبه بر خلوص ناب 85
- چهارم. مدار پاکی و مطاف پاکان 86
- پنجم. محور قیام و مقاومت 90
- اشاره 90
- نقش اعتقاد و اقتصاد در قوام جوامع 92
- ششم. خانه آزاد و محور آزادی 92
- هفتم. مظهر مساوات 94
- هشتم. مرجع همه انسانها 95
- نهم. کانون اتحاد 95
- دهم. کهنترین عبادتگاه همگانی 97
- یازدهم. برترین معبد 98
- دوازدهم. منشأ برکت 99
- چهاردهم. مصونیت کعبه 100
- سیزدهم. وسیله هدایت 100
- پانزدهم. ولایت، روح کعبه 101
- شانزدهم. نشان قبله 104
- اشاره 104
- قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه 107
- قبله پیامبران (علیهم السلام) 108
- شرافت کعبه بر بیتالمقدس 109
- خصوصیات فقهی کعبه 110
- شمّهای از تاریخ کعبه 112
- راز تشبیه حجرالأسود به مقام رسولاکرم 115
- فصل ششم: حجرالأسود 115
- نزول حجرالأسود از بهشت 117
- شهادت حجرالأسود در قیامت 119
- فصل هفتم: حطیم و حِجْر اسماعیل 121
- فصل هشتم: مقام ابراهیم 125
- اشاره 125
- چگونگی شکلگیری مقام ابراهیم 128
- فصل نهم: زمزم 131
- فصل دهم: صفا و مروه 133
- فصل یازدهم: عرفات 135
- فصل دوازدهم: مشعرالحرام 137
- فصل سیزدهم: منا 139
- فصل یکم: سرّ عبادت 141
- عبادت، غایت خلق است نه خالق 141
- بخش سوم: مناسک حج 141
- عبادت، تنها وسیله شهود 143
- راهیابی به سرّ عبادت 145
- حقیقت انسان کامل، سرّ همه عبادات 145
- صورت باطنی حج 146
- فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن 146
- سرّ حج در سیر إلی الله 150
- زاد سفر حج 151
- تزکیه روح در پرتو شناخت اسرار 152
- هماهنگی سیرت حجگزار با سرّ حج 154
- سیرت حیوانی برخی حجگزاران 155
- اشاره 158
- فصل سوم: احرام 158
- حقیقت احرام 162
- نماز احرام 163
- غسل احرام 163
- پوشیدن جامه احرام 163
- نیّت 164
- حقیقت نیّت 166
- رهبانیت امت اسلامی 167
- تلبیه 167
- تجلّی توحید در تلبیه 168
- طرد جاهلیت باستانی و مدرن 169
- راز تلبیه 170
- مراتب و درجات تلبیه و لبّیکگویان 171
- محرّمات احرام 172
- ادب ورود به مسجدالحرام 174
- فصل چهارم: طواف 174
- ادب حضور 175
- طواف 177
- طوافِجاهلی 179
- استلام حجرالأسود 181
- فصل پنجم: نماز طواف 182
- اشاره 182
- تبرک به آب زمزم 184
- فصل ششم: سعی 186
- اشاره 186
- اسرار سعی 187
- اشاره 188
- فصل هفتم: تقصیر 188
- فصل هشتم: وقوف در عرفات 190
- اشاره 190
- برابری زن و مرد در تحصیل کمال 190
- اسرار وقوف 191
- عرفات، سرزمین دعا 195
- قُرب خداوند به بندگان 196
- بخشهایی از دعای عرفه امامحسین (ع) 198
- حضور امامزمان (ع) در حج 200
- فصل نهم: وقوف در مشعرالحرام 202
- فصل دهم: افاضه به منا و بیتوته در آن 204
- اشاره 204
- پیراستن مناسک از رسوم جاهلی 206
- حج، سرشار از نام و یاد خدا 208
- تفاوت مراتب حجگزاران 209
- فصل یازدهم: رمی جمرات 210
- فصل دوازدهم: قربانی 212
- اشاره 212
- نکاتی درباره قربانی و اسرار آن 214
- اشاره 216
- فصل سیزدهم: تراشیدن موی سر (حَلْق) 216
- استحباب دفن موی حجگزار در منا 217
- ورود و خروج صادقانه 218
- فصل چهاردهم: پایان حج 218
- حجّ مقبول 220
- رهنمودهای پیامبر در حجهالوداع 221
- فصل یکم: اتمام حج و عمره با زیارت 226
- اشاره 226
- بخش چهارم: زیارت 226
- فضیلت تشرّف به مدینه پس از حج 229
- فصل دوم: زیارت، حضور در بارگاه انسان کامل 231
- فصل سوم: زیارت، جلوهای از محبت 235
- فصل چهارم: ادب حضور 237
- فصل پنجم: ضیافت پیامبر 239
- اشاره 243
- فصل ششم: بیوت رفیع حق 243
- معرفت زائر 245
موسوم شدن و اشتهار این ماه به «ذوالحجّه»، حتی در دوران جاهلیت، برای آن است که «حج البیت» در آن ماه انجام میشود. این تسمیه و اشتهار، افزون بر اهمیّت مراسم حج، نشان شهرت آن نیز هست.
برجستهترین قرار در ایام حج
نیل به مقامات و کمال معنوی، حداقل چهل شبانهروز پیاپی جهاد و تلاش خالصانه میطلبد: «ما أَخْلَصَ عَبدٌ لِلّهِ عَزّ وجَلَّ أَربعینَ صَباحاً إلا جَرَتْ یَنابِیعُ الحِکمهِ مِن قلبِهِ علی لِسانِهِ». (1) ماه ذیقعده و دهه اول ذیحجه، که از مصادیق بارز وَ لَیالٍ عَشْرٍ (2)
است، بهترین فرصت برای اربعینگیری است.
موسای کلیم (ع) آنگاه که به مقام والای نبوت باریافت، خداوند مهمترین قرار را با وی در ماههای حج گذاشت؛ وَواعَدْنا مُوسی ثَلاثِینَ لَیْلَهً وَأَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَهً. (3) این اربعین از آغاز ذیقعده شروع شد و تا دهم ذیحجه به طول انجامید که اوج مراسم حج و زیارت بیتالله الحرام، در این اربعین است. موسای کلیم (ع) آن چهل روز و شب، روزه بود. (4) در این اربعین، شوق لقای حق او را سیر و سیراب میکرد. محصول این اربعینگیری علاوه بر شهود تجلی حق، (5) دریافت تورات بود. (6) غرض آنکه از برجستهترین قرارهایی است که بین خلق (موسی) و خالق صورت گرفت و آن اجاره و استیجارْ سادهترین قراردادی که بین دو مخلوق (شعیب و موسی) واقع شد.
فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید
توحید مجسّم
1- 1 بحار، ج 67، ص 242.
2- 2 سوره فجر، آیه 2.
3- 3 سوره اعراف، آیه 142؛ ر. ک: کافی، ج 4، ص 78؛ تفسیر عیاشی، ج 2، ص 25.
4- 4 الدرّ المنثور، ج 3، ص 535- 536.
5- 5 سوره اعراف، آیه 143.
6- 6 سوره اعراف، آیه 145.