جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 29

خلوص، در همه عباداتْ معتبر است لیکن تجلّی آن در برخی از عبادات نمایان‌تر و طرد شرک در آن قوی‌تر و آشکارتر است. از جمله این عبادات حج است که توحید در آن تجسّم یافته و از آغاز تا انجامش نمونه‌ای از توحید و طرد شرک است، و از همین‌رو ترک حج، کفر قلمداد شده است. (1) معنای تجلّی توحید در حج این است که چنانچه توحید در درجات خود تنزل کند، به حج مبدل می‌شود و اگر حج صعود کند، به خداوند می‌رسد یا به توحید مبدل می‌شود.

در نقل است که امام‌صادق (ع) در دعای سفر حج فرمود: «بِسْمِ اللَّهِ دَخَلْتُ وَبِسْمِ اللَّهِ خَرَجْتُ وَفِی سَبِیلِ اللَّهِ». تا آنکه فرمود: «فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدُکَ وَبِکَ وَلَکَ». (2) بر اساس این روایت، حج، سیر به سوی خدا و رفتن برای دیدار او و تلاش برای نزدیکی به خداست، و روشن است که بنده جز با توحید دائم و ناب و طرد شرک جلیّ و خفیّ به مولای خود تقرب نمی‌جوید.

شاهد دیگر، سخن پیامبر گرامی است که در سفر حج پس از حمل جهاز بر راحله خویش فرمود: این حجّی است که در آن نه ریایی و نه سمعه‌ای است؛ «هَذِهِ حَجَّهٌ لَا رِیَاءَ