- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- بخش اول: ابعاد حج 5
- فصل یکم: اسلام دین همگانی و همیشگی 5
- فصل دوم: جایگاه حج در اسلام 8
- سیمای حج در قرآن کریم 12
- فصل سوم: حج در قرآن و سنت 12
- نکاتی درباره خطاب الهی ویژه حج 14
- سیمای حج در روایات 18
- عظمت حج در دعاهای ماه رمضان 24
- شرافت زمانیِ حج 26
- تنظیم قراردادها به نام حج 27
- توحید مجسّم 28
- فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید 28
- برجستهترین قرار در ایام حج 28
- وحی مجسّم 30
- معاد مجسّم 32
- اشاره 34
- فصل پنجم: ولایت، روح حج 34
- منشأ حرمت و عزت کعبه 35
- پیوند شئون حج با ولایت 37
- حج نمایشگر حکومت والای اسلامی 42
- فصل ششم: چهره سیاسی حج 42
- جلوه تامّ تبرّی از طاغوت 46
- محور برائت از مشرکان 48
- بخش دوم: اماکن حج 50
- فصل یکم: میقات 50
- وجوب احرام در میقات 50
- فصل دوم: حرم الهی 55
- اشاره 55
- امنیت حرم 57
- امنیت تکوینی 58
- امنیت تشریعی 61
- ساحت امن ولایت معصومان (علیهم السلام) 62
- ویژگیهای فقهی حرم 63
- فصل سوم: مکه 65
- الگوی مدینه فاضله 65
- برخی ویژگیهای فقهی مکه 70
- حرمت ویژه مسجدالحرام 71
- فصل چهارم: مسجدالحرام 71
- سرپرستی مسجدالحرام 73
- جایگاه محوری کعبه 75
- فصل پنجم: کعبه 75
- محورهای اصیل وحدت 77
- اشاره 77
- 1. جهانی بودن قرآن کریم 77
- 3. مرکزیت جهانی و جاودانی 78
- 2. رسالت جهانی رسولاکرم 78
- اشاره 79
- ویژگیهای کعبه 79
- یکم. تجلی عرش 80
- اشاره 80
- مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین 81
- دوم. پایهگذاری کعبه بر توحید محض 84
- سوم. تأسیس پایههای کعبه بر خلوص ناب 85
- چهارم. مدار پاکی و مطاف پاکان 86
- پنجم. محور قیام و مقاومت 90
- اشاره 90
- نقش اعتقاد و اقتصاد در قوام جوامع 92
- ششم. خانه آزاد و محور آزادی 92
- هفتم. مظهر مساوات 94
- نهم. کانون اتحاد 95
- هشتم. مرجع همه انسانها 95
- دهم. کهنترین عبادتگاه همگانی 97
- یازدهم. برترین معبد 98
- دوازدهم. منشأ برکت 99
- چهاردهم. مصونیت کعبه 100
- سیزدهم. وسیله هدایت 100
- پانزدهم. ولایت، روح کعبه 101
- اشاره 104
- شانزدهم. نشان قبله 104
- قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه 107
- قبله پیامبران (علیهم السلام) 108
- شرافت کعبه بر بیتالمقدس 109
- خصوصیات فقهی کعبه 110
- شمّهای از تاریخ کعبه 112
- فصل ششم: حجرالأسود 115
- راز تشبیه حجرالأسود به مقام رسولاکرم 115
- نزول حجرالأسود از بهشت 117
- شهادت حجرالأسود در قیامت 119
- فصل هفتم: حطیم و حِجْر اسماعیل 121
- فصل هشتم: مقام ابراهیم 125
- اشاره 125
- چگونگی شکلگیری مقام ابراهیم 128
- فصل نهم: زمزم 131
- فصل دهم: صفا و مروه 133
- فصل یازدهم: عرفات 135
- فصل دوازدهم: مشعرالحرام 137
- فصل سیزدهم: منا 139
- فصل یکم: سرّ عبادت 141
- عبادت، غایت خلق است نه خالق 141
- بخش سوم: مناسک حج 141
- عبادت، تنها وسیله شهود 143
- راهیابی به سرّ عبادت 145
- حقیقت انسان کامل، سرّ همه عبادات 145
- صورت باطنی حج 146
- فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن 146
- سرّ حج در سیر إلی الله 150
- زاد سفر حج 151
- تزکیه روح در پرتو شناخت اسرار 152
- هماهنگی سیرت حجگزار با سرّ حج 154
- سیرت حیوانی برخی حجگزاران 155
- اشاره 158
- فصل سوم: احرام 158
- حقیقت احرام 162
- پوشیدن جامه احرام 163
- غسل احرام 163
- نماز احرام 163
- نیّت 164
- حقیقت نیّت 166
- رهبانیت امت اسلامی 167
- تلبیه 167
- تجلّی توحید در تلبیه 168
- طرد جاهلیت باستانی و مدرن 169
- راز تلبیه 170
- مراتب و درجات تلبیه و لبّیکگویان 171
- محرّمات احرام 172
- ادب ورود به مسجدالحرام 174
- فصل چهارم: طواف 174
- ادب حضور 175
- طواف 177
- طوافِجاهلی 179
- استلام حجرالأسود 181
- فصل پنجم: نماز طواف 182
- اشاره 182
- تبرک به آب زمزم 184
- فصل ششم: سعی 186
- اشاره 186
- اسرار سعی 187
- فصل هفتم: تقصیر 188
- اشاره 188
- فصل هشتم: وقوف در عرفات 190
- اشاره 190
- برابری زن و مرد در تحصیل کمال 190
- اسرار وقوف 191
- عرفات، سرزمین دعا 195
- قُرب خداوند به بندگان 196
- بخشهایی از دعای عرفه امامحسین (ع) 198
- حضور امامزمان (ع) در حج 200
- فصل نهم: وقوف در مشعرالحرام 202
- فصل دهم: افاضه به منا و بیتوته در آن 204
- اشاره 204
- پیراستن مناسک از رسوم جاهلی 206
- حج، سرشار از نام و یاد خدا 208
- تفاوت مراتب حجگزاران 209
- فصل یازدهم: رمی جمرات 210
- اشاره 212
- فصل دوازدهم: قربانی 212
- نکاتی درباره قربانی و اسرار آن 214
- فصل سیزدهم: تراشیدن موی سر (حَلْق) 216
- اشاره 216
- استحباب دفن موی حجگزار در منا 217
- ورود و خروج صادقانه 218
- فصل چهاردهم: پایان حج 218
- حجّ مقبول 220
- رهنمودهای پیامبر در حجهالوداع 221
- فصل یکم: اتمام حج و عمره با زیارت 226
- اشاره 226
- بخش چهارم: زیارت 226
- فضیلت تشرّف به مدینه پس از حج 229
- فصل دوم: زیارت، حضور در بارگاه انسان کامل 231
- فصل سوم: زیارت، جلوهای از محبت 235
- فصل چهارم: ادب حضور 237
- فصل پنجم: ضیافت پیامبر 239
- فصل ششم: بیوت رفیع حق 243
- اشاره 243
- معرفت زائر 245
درخور ذکر اینکه، امنیت تکوینی حرم، به لحاظ مکه نِسْبی و به لحاظ کعبه نَفْسی است. یعنی ممکن است خداوند برای تنبیه کافران و تبهکاران گاهی آنها را در همان مکه کیفر دهد لیکن هیچکس نمیتواند با اصل کعبه که قبله و مطاف مسلمانان است مبارزه کند و اگر معاندان در برخی از مقاطع تاریخی، کعبه را ویران کردهاند برای دستگیری متحصنان در آن بود، نه برای مبارزه با خود کعبه. از اینرو دوباره به بازسازی آن مبادرت کردهاند.
امنیت تشریعی
دعای حضرت ابراهیم (ع) که در آن از خدای سبحان امنیت و بهرهمندی اقتصادی برای سرزمین مکه و ساکنان آن خواسته شده، جامع بین تکوین و تشریع است: رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ. (1)
تنها تکیهگاه امنیت بشر، اشیا، اشخاص، مکانها و زمانهای وابسته به دین است. از اینرو خدای سبحان بعضی از سرزمینها، زمانها، اشخاص و اشیا را امن اعلام کرد؛ چنانکه برای تبیین و تثبیت امنیت همه جانبه حرم و ساکنان و زائران آن، سراسر حج را محترم و از شعائر الهی بر شمرده است؛ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرامَ وَلَا الْهَدْیَ وَلَا الْقَلائِدَ وَلَا آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرامَ یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْواناً. (2) بر همین اساس، برای حفظ امنیت و مطابقت تشریع با تکوین، دستورهایی داده شده است، مانند حرمت حمل سلاح در حال احرام جز در صورت ضرورت و نیز حرمت اظهار سلاح در غیر حال احرام که سبب احساس ناامنی در زائران میشود.
امنیت تشریعی حرم هماره محفوظ است و جز همان مقطع محدود فتح مکه، قطع حرمت حرم جایز نیست مگر آنکه مهاجم، حرمتشکنی کرده باشد که در این حال از باب وَالْحُرُماتُ قِصاصٌ (3)
میتوان امنیت آنها را سلب کرد؛ وَلا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
1- 1 سوره بقره، آیه 126.
2- 2 سوره مائده، آیه 2.
3- 3 سوره بقره، آیه 194.