جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 81

وَإِنْ مِنْ شَیْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ، (1) آن هم نه به شکل تجافی که مستلزم نابودی و زوال است، بلکه به گونه تجلّی. بنابراین، همه موجودات جهان مادّه، اصلی دارد که نزد خداوند محفوظ است و برابر هندسه‌ای خاص از آن اصل فرو فرستاده می‌شود و هر آنچه فرو فرستاده شده نشانه و آینه خداست؛ «الحَمْدُ لِلّهِ المُتَجَلِّی لِخَلْقِهِ بِخَلْقِهِ». (2) چنان‌که به سوی او باز می‌گردد: أَلا إِلَی اللَّهِ تَصِیرُ الأُمُورُ. (3)

از جمله این امور، اجزای کعبه و ارکان آن است که اصلی پاک در پیشگاه خدا دارد و همه این امور از آن اصل طیب نازل شده است. (4) گواه این سخنْ روایتی است که درباره راز تربیع کعبه وارد شده و در آن آمده است که کعبه در محاذات بیت‌المعمور، و بیت‌المعمور در محاذات عرش واقع است و عرش چهارضلع و رکن دارد، از این‌رو کعبه نیز مربع و بر چهار رکن ساخته شد. آنگاه امام‌صادق (ع) در بیان راز تربیع عرش فرمود: این بدان جهت است که کلماتی که اسلام بر آن بنیان نهاده شده چهارتاست و این کلمات همان تسبیحات اربعه ( «سُبحان‌الله» و «الحمدلله» و «لاإله إلا الله» و «الله‌أکبر») است. (5)

مفاد کلام بلند و نورانی امام‌صادق (ع) این است که تسبیحات اربعه که نظام هستی بر آنها مبتنی است، سبب تحقّق عرش مربع است و تکوّن عرش مایه تحقّق بیت‌المعمور، و بالأخره بیت‌المعمور سبب تحقق موجودی طبیعی در عالم طبیعت می‌شود که کعبه است و چهار دیوار دارد. یعنی آنچه در عالم طبیعت است الگویی از عالم مثال است، و عالم مثالْ خود الگویی از عالم مجرّدات تامّ است، و عالم مجرّدات تامّ نیز الگویی از اسمای حسنای الهی است که فوق تمام است. خلاصه اینکه، آن نظام ربّانی به ترتیب درجات وجودی، مایه تحقّق نظام عقلی، مثالی و طبیعی است.

مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین‌

1- 1 سوره حجر، آیه 21.
2- 2 نهج‌البلاغه، خطبه 108، بند 1.
3- 3 سوره شوری، آیه 53.
4- 4 وسائل‌الشیعه، ج 9، ص 386- 388 و 402- 407.
5- 5 بحار، ج 96، ص 57؛ ر. ک: همین کتاب، پانوشت صفحه 86.