جرعه‌ای از صهبای حج صفحه 93

و از قید سلطه و مالکیت بشری و اختصاص به شخص، گروه، قوم و نژاد یا دولت و حکومت، عتیق و آزاد بوده و هست. چنان‌که امام‌باقر (ع) درباره راز وصف کعبه به «عتیق» فرمود: «هُوَ بَیْتٌ حُرٌّ عَتِیقٌ مِنَ النّاسِ لَمْ یَمْلِکْه أَحَدٌ». (1) خدای سبحان از آغازْ این خانه را به کسی غیر از خود نسبت نداد؛ طَهِّرا بَیْتِیَ. (2) بنیانگذار کعبه نیز بدین جهت که آن را به فرمان خداوند بنا نهاد، آن را مالک نشد، از این‌رو آن را تنها به خدای تعالی نسبت داد و عرض کرد: رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ. (3)

پس کعبه همچنان‌که بر اثر قدمت تاریخی و نفاست خود «عتیق»، یعنی ارزشمند و سابقه‌دار است، به خاطر رها بودن آن از چنگ سلطه هر مالک و آزادی آن از قهر هر سلطانی نیز «عتیق» خوانده می‌شود. طواف بر گرد چنین بنایی، درس آزادی و حریّت می‌دهد و انسان را از هر بردگی جز بندگی خدای سبحان می‌رهاند و این بندگی یگانه فضیلت انسان است. همچنین رساندن قربانی به «بیت عتیق» و ذَبْح آن در محدوده حرم: هَدْیاً بالِغَ الْکَعْبَهِ، (4) ثُمَّ مَحِلُّها إِلَی الْبَیْتِ الْعَتِیقِ، (5) درس آزادی از تعلقات می‌دهد. کسانی به زیارت چنین بنایی نائل می‌شوند که نه مملوک و برده آز و حرص درونی خود و نه بنده مستعمران و مستثمران بیرونی باشند، چنان‌که معمار آن، حضرت ابراهیم (ع) هم از آزِ آزرها معصوم و هم از حرص هوس‌ها مصون بوده است؛ زیرا بردگی، با طواف بر مدار آزادی سازگار نیست.

بنابراین، جز کسانی که خود را از چنگ قدرت زورمردان گردنفراز رهانیده‌اند بر گِرد این خانه طواف راستین نمی‌کنند و آن را به حقیقت قبله خویش قرار نمی‌دهند و جز آزادگان رسته از بند هواهای سرکشْ روی دل و روح خود را به سوی آن بر نمی‌گردانند. چنین

1- 1 کافی، ج 4، ص 189.
2- 2 سوره بقره، آیه 125.
3- 3 سوره ابراهیم، آیه 37.
4- 4 سوره مائده، آیه 95.
5- 5 سوره حج، آیه 33.