- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- بخش اول: ابعاد حج 5
- فصل یکم: اسلام دین همگانی و همیشگی 5
- فصل دوم: جایگاه حج در اسلام 8
- فصل سوم: حج در قرآن و سنت 12
- سیمای حج در قرآن کریم 12
- نکاتی درباره خطاب الهی ویژه حج 14
- سیمای حج در روایات 18
- عظمت حج در دعاهای ماه رمضان 24
- شرافت زمانیِ حج 26
- تنظیم قراردادها به نام حج 27
- فصل چهارم: حج، تجسّم اصول عقاید 28
- توحید مجسّم 28
- برجستهترین قرار در ایام حج 28
- وحی مجسّم 30
- معاد مجسّم 32
- اشاره 34
- فصل پنجم: ولایت، روح حج 34
- منشأ حرمت و عزت کعبه 35
- پیوند شئون حج با ولایت 37
- فصل ششم: چهره سیاسی حج 42
- حج نمایشگر حکومت والای اسلامی 42
- جلوه تامّ تبرّی از طاغوت 46
- محور برائت از مشرکان 48
- بخش دوم: اماکن حج 50
- فصل یکم: میقات 50
- وجوب احرام در میقات 50
- فصل دوم: حرم الهی 55
- اشاره 55
- امنیت حرم 57
- امنیت تکوینی 58
- امنیت تشریعی 61
- ساحت امن ولایت معصومان (علیهم السلام) 62
- ویژگیهای فقهی حرم 63
- الگوی مدینه فاضله 65
- فصل سوم: مکه 65
- برخی ویژگیهای فقهی مکه 70
- فصل چهارم: مسجدالحرام 71
- حرمت ویژه مسجدالحرام 71
- سرپرستی مسجدالحرام 73
- فصل پنجم: کعبه 75
- جایگاه محوری کعبه 75
- اشاره 77
- 1. جهانی بودن قرآن کریم 77
- محورهای اصیل وحدت 77
- 2. رسالت جهانی رسولاکرم 78
- 3. مرکزیت جهانی و جاودانی 78
- اشاره 79
- ویژگیهای کعبه 79
- اشاره 80
- یکم. تجلی عرش 80
- مراحل چهارگانه ارکان و معارف دین 81
- دوم. پایهگذاری کعبه بر توحید محض 84
- سوم. تأسیس پایههای کعبه بر خلوص ناب 85
- چهارم. مدار پاکی و مطاف پاکان 86
- پنجم. محور قیام و مقاومت 90
- اشاره 90
- نقش اعتقاد و اقتصاد در قوام جوامع 92
- ششم. خانه آزاد و محور آزادی 92
- هفتم. مظهر مساوات 94
- نهم. کانون اتحاد 95
- هشتم. مرجع همه انسانها 95
- دهم. کهنترین عبادتگاه همگانی 97
- یازدهم. برترین معبد 98
- دوازدهم. منشأ برکت 99
- چهاردهم. مصونیت کعبه 100
- سیزدهم. وسیله هدایت 100
- پانزدهم. ولایت، روح کعبه 101
- اشاره 104
- شانزدهم. نشان قبله 104
- قبله، بُعد تغییر ناپذیر کعبه 107
- قبله پیامبران (علیهم السلام) 108
- شرافت کعبه بر بیتالمقدس 109
- خصوصیات فقهی کعبه 110
- شمّهای از تاریخ کعبه 112
- راز تشبیه حجرالأسود به مقام رسولاکرم 115
- فصل ششم: حجرالأسود 115
- نزول حجرالأسود از بهشت 117
- شهادت حجرالأسود در قیامت 119
- فصل هفتم: حطیم و حِجْر اسماعیل 121
- فصل هشتم: مقام ابراهیم 125
- اشاره 125
- چگونگی شکلگیری مقام ابراهیم 128
- فصل نهم: زمزم 131
- فصل دهم: صفا و مروه 133
- فصل یازدهم: عرفات 135
- فصل دوازدهم: مشعرالحرام 137
- فصل سیزدهم: منا 139
- عبادت، غایت خلق است نه خالق 141
- فصل یکم: سرّ عبادت 141
- بخش سوم: مناسک حج 141
- عبادت، تنها وسیله شهود 143
- حقیقت انسان کامل، سرّ همه عبادات 145
- راهیابی به سرّ عبادت 145
- صورت باطنی حج 146
- فصل دوم: سرّ حجّ و ثمرات آن 146
- سرّ حج در سیر إلی الله 150
- زاد سفر حج 151
- تزکیه روح در پرتو شناخت اسرار 152
- هماهنگی سیرت حجگزار با سرّ حج 154
- سیرت حیوانی برخی حجگزاران 155
- اشاره 158
- فصل سوم: احرام 158
- حقیقت احرام 162
- غسل احرام 163
- پوشیدن جامه احرام 163
- نماز احرام 163
- نیّت 164
- حقیقت نیّت 166
- رهبانیت امت اسلامی 167
- تلبیه 167
- تجلّی توحید در تلبیه 168
- طرد جاهلیت باستانی و مدرن 169
- راز تلبیه 170
- مراتب و درجات تلبیه و لبّیکگویان 171
- محرّمات احرام 172
- ادب ورود به مسجدالحرام 174
- فصل چهارم: طواف 174
- ادب حضور 175
- طواف 177
- طوافِجاهلی 179
- استلام حجرالأسود 181
- فصل پنجم: نماز طواف 182
- اشاره 182
- تبرک به آب زمزم 184
- فصل ششم: سعی 186
- اشاره 186
- اسرار سعی 187
- فصل هفتم: تقصیر 188
- اشاره 188
- فصل هشتم: وقوف در عرفات 190
- اشاره 190
- برابری زن و مرد در تحصیل کمال 190
- اسرار وقوف 191
- عرفات، سرزمین دعا 195
- قُرب خداوند به بندگان 196
- بخشهایی از دعای عرفه امامحسین (ع) 198
- حضور امامزمان (ع) در حج 200
- فصل نهم: وقوف در مشعرالحرام 202
- اشاره 204
- فصل دهم: افاضه به منا و بیتوته در آن 204
- پیراستن مناسک از رسوم جاهلی 206
- حج، سرشار از نام و یاد خدا 208
- تفاوت مراتب حجگزاران 209
- فصل یازدهم: رمی جمرات 210
- اشاره 212
- فصل دوازدهم: قربانی 212
- نکاتی درباره قربانی و اسرار آن 214
- فصل سیزدهم: تراشیدن موی سر (حَلْق) 216
- اشاره 216
- استحباب دفن موی حجگزار در منا 217
- ورود و خروج صادقانه 218
- فصل چهاردهم: پایان حج 218
- حجّ مقبول 220
- رهنمودهای پیامبر در حجهالوداع 221
- فصل یکم: اتمام حج و عمره با زیارت 226
- اشاره 226
- بخش چهارم: زیارت 226
- فضیلت تشرّف به مدینه پس از حج 229
- فصل دوم: زیارت، حضور در بارگاه انسان کامل 231
- فصل سوم: زیارت، جلوهای از محبت 235
- فصل چهارم: ادب حضور 237
- فصل پنجم: ضیافت پیامبر 239
- فصل ششم: بیوت رفیع حق 243
- اشاره 243
- معرفت زائر 245
رویکردی به کعبه، انسان را فرشتهمنش کرده و او را از شهوت و غضب و رذایل اخلاقی آزاد میکند:
تو فرشته شوی ار جَهد کنی از پی آنْک برگِ توت است که گت است به تدریس اطلس (1)
آن که بر گِرد خانه «آزاد» طواف میکند کسی را به بندگی نمیگیرد، همانگونه که خود نیز بنده کسی جز خداوند نمیشود. چنانکه امیرمؤمنان (ع) فرمود: بنده دیگری مباش؛ زیرا خداوند تو را آزاد آفرید؛ «لاتَکُنْ عَبدَ غَیْرِکَ وقَدْ جَعَلَکَ اللهُ حُرّاً». (2)
هفتم. مظهر مساوات
یکی از مهمترین نمودهای جهانشمولی اسلام و دعوت فراگیر و ندای جهانی آن درباره کعبه، حج است که اعلام و فراخوان جهانی درباره آن از همان هنگام ساخت کعبه، به طور یکسان متوجه همه مردم بوده است؛ وَأَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجالًا وَعَلی کُلِّ ضامِرٍ یَأْتِینَ مِنْ کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ. (3)
کعبه، بنیانی الهی برای همه مردم در گستره تاریخ است بیآنکه ویژه کسی، قومی یا عصر یا اقلیمی باشد، از اینرو شهری و روستایی، متمدّن و صحرانشین، دور و نزدیک، غابر و قادم، همه باید همسان و همتای هم از آن بهرهمند شوند؛ جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ سَواءً الْعاکِفُ فِیهِ وَالْبادِ .... (4) بنابراین، کعبه و مسجدالحرام نمونه بارز مساوات مردمی است.
خدای سبحان برای تعلیم و تمرین برابری و تساوی و تبلور آن، همگان را به سرزمین مساوات فراخوانده و به طواف در اطراف کعبهای که نسبت به همگان یکسان است: سَواءً الْعاکِفُ فِیهِ وَالْبادِ، دعوت کرده است. پس آنکه بر گرد کعبه و محور مساوات
1- 1 سنائی غزنوی.
2- 2 نهج البلاغه، نامه 31، بند 87.
3- 3 سوره حج، آیه 27.
4- 4 سوره حج، آیه 25.