حج 25 صفحه 272

تقسیم شده‌اند. در داخل کاروان هم تعدادی زن و تعدادی مرد با دامنه‌های آماری گوناگون حضور دارند که به دلایل خاص باید جداگانه عازم مشاعر شوند. از سویی با اتوبوسهایی به ظرفیتها و کیفیتهای متنوع مواجه هستیم که از خواسته‌ها و تمایلات ماهم تبعیت نمی‌کنند و با سندیکای خوادشان سر و کار دارند. از سوی دیگر مردان با اتوبوسهای روباز (مکشوف) و زنان در اتوبوسهای رو بسته (مغطی) انتقال می‌یابند.

مسأله جابجایی تعداد بسیاری از این اتوبوسها از یک پارکینگ بزرگ در خارج از شهر مکه درست در زمان اوج ازدحام حج هم یکی از معضلات این ایام به شمار می‌آید.

موضوع نحوه تحویل اتوبوس جایگزین، به کاروانهایی که اتوبوس آنها خراب یا در عرفات مفقود شده یا مدیر نمی‌تواند در منی و عرفات به آن دسترسی پیدا کند نیز مزید بر علت است و از موضوعات مورد توجه در مناقشات و مذاکرات میان مسؤولان ایرانی و سعودی است.

تسویه حساب با «نقابه» در مکه نیز در شمار وظایف مسؤولان حمل و نقل مکه قلمداد می‌شود. همان طور که گفتیم انحصار سیستم حمل و نقل اعم از بین شهری و مشاعر، به نقابه (سندیکا) به اضافه پراکندگی و تعدد شرکتهای تحت پوشش آن از عوامل محدودیت آفرین است که شرایط خود را بر کشورها تحمیل می‌کند و دامنه و قدرت تصمیم‌گیری را کند می‌سازد. بدین ترتیب ایجاد رقابت بین شرکتهای متعدد سعودی برای بهره‌گیری از امکانات بهتر و گسترده‌تر، تقریباً منتفی است.

از این رو، زائران باید به محدودیت مدیر کاروان خود در انتخاب اتوبوس برای گروه خود توجه کند؛ همچنان که نمایندگان سازمان حج در گزینش اتوبوسهایی با کیفیت مناسب برای کاروان خاص دخالتی ندارد.

نکته دیگر اینکه ازدحام، انبوه انسانها و وسایل نقلیه و نیز توقف اتوبوسها بر اثر خرابی، از اموری است که حوصله و صبر و سعه صدر حجاج را می‌طلبد. البته مدیران کاروانها از تجربه کافی برخوردارند و آموزشهای لازم را فراگرفته‌اند و با تجربیات یکدیگر آشنا شده‌اند که برای زائران بسیار ارزشمند است.

توصیه‌های سازمان حج به زائران در ایام تشریق‌