حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 335

اکنون ببینیم چرا مکه را امّ القری نامیده‌اند؟ (مادر و اصل همه آبادی‌ها).

روایات اسلامی تصریح می‌کند که همه زمین نخست زیر آب غرق بود و خشکی‌ها تدریجا سر از آب بیرون آوردند (علم امروز نیز این معنی را پذیرفته است).

این روایات می‌گوید: نخستین نقطه‌ای که از زیر آب سر برآورد کعبه بود و سپس خشکی‌های زمین از کنار آن گسترش یافت که از آن به عنوان دحو الارض (گسترش زمین) یاد شده است.

با توجه به این تاریخچه روشن می‌شود که مکه اصل و اساس و آغاز همه آبادی‌های روی زمین است. بنا بر این هرگاه گفته شود: ... أُمَّ الْقُری وَ مَنْ حَوْلَها ... پیداست که تمام مردم روی زمین را شامل می‌شود. (1)

از این گذشته می‌دانیم اسلام تدریجا گسترش یافت، پیامبر صلی الله علیه و آله نخست مأمور بود بستگان نزدیک خود را انذار کند، چنانکه در آیه 214 سوره شعرا می‌خوانیم: وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ اْلأَقْرَبِینَ تا هسته‌بندی اسلام محکم شود و آماده گسترش گردد.

سپس در مرحله دوم پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور شد ملت عرب را تبلیغ و انذار کند، چنان‌که در آیه 3 سوره فصلت آمده است: ... قُرْآناً عَرَبِیّاً لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ؛ «این قرآنی است عربی برای قومی که می‌فهمند و درک می‌کنند.» (2)

در آیه 44 سوره زخرف نیز آمده است: وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ ...؛ «این قرآن مایه تذکر تو و قوم تو است.»

هنگامی که پایه‌های اسلام در میان این قوم قوی و مستحکم شد، پیامبر صلی الله علیه و آله مأموریت گسترده‌تری یافت و مأمور انذار جهانیان شد، چنان که در آیه اول سوره فرقان می‌خوانیم: تَبارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعالَمِینَ نَذِیراً؛ «جاوید و پر برکت است خداوندی که قرآن را بر بنده‌اش نازل کرد تا همه جهانیان را انذار کند.» (و آیات فراوان دیگر).

1- 1- این تعبیر در سوره انعام آیه 92، نیز آمده و ما توضیح بیشتری را در این زمینه در ج 5، ص 44 داده‌ایم.

2- 2- آنچه در بالاگفته شده در صورتی است که عربی را به معنای زبان عربی بگیریم اما اگر به معنای فصیح تفسیر شود، آیه مفهوم دیگری خواهد داشت.