حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 336

به خاطر همین مأموریت بود که پیامبر صلی الله علیه و آله نامه به سران بزرگ جهان آن روز در خارج از جزیره عربستان نوشت و کسری‌ها و قیصرها و نجاشی‌ها را به اسلام دعوت کرد.

همچنین بر اساس همین خط و برنامه بود که پیروانش برای تبلیغ اسلام، بعد از او به همه جهان گام نهادند و تعالیم اسلام را در دنیا منتشر ساختند.

در اینکه چرا روز قیامت «یوم الجمع» نامیده شده، تفسیرهای متعددی وجود دارد:

گاه گفته‌اند به خاطر آن است که میان ارواح و اجساد جمع می‌شود. گاه گفته‌اند از این نظر است که بین انسان و عملش جمع خواهد شد یا از این نظر که میان ظالم و مظلوم اجتماع حاصل می‌شود.

ولی ظاهر این است که منظور، اجتماع همه خلایق در آن روز بزرگ است، از اولین و آخرین، همان‌گونه که در آیه 50 سوره واقعه آمده است: قُلْ إِنَّ اْلأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ* لَمَجْمُوعُونَ إِلی مِیقاتِ یَوْمٍ مَعْلُومٍ؛ «بگو اولین و آخرین، همگی در موعد روز معینی جمع می‌شوند.»

چون جمله: فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ بیانگر تقسیم مردم به دو گروه بود، در آیه بعد می‌افزاید: «اگر خدا می‌خواست همه آنها را امت واحدی قرار می‌داد و به حکم اجبار هدایت می‌کرد و مؤمن می‌ساخت»؛ ... وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً واحِدَةً ....

اما ایمان اجباری چه ارزشی دارد؟ چگونه می‌تواند معیار کمال انسانی شود؟

تکامل واقعی آن است که انسان با اراده خویش و در نهایت اختیار و آزادی طی کند.

آیات قرآن پر است از دلایل اختیار و آزادی اراده انسان، اصولا امتیاز انسان از جانداران دیگر همین مساله است و اگر آزادی انسان از او گرفته شود، در حقیقت انسانیت او از او گرفته شده است! این بزرگترین امتیازی است که خداوند به او داده، و راه تکامل را به صورت نامحدود به روی او گشوده است، این سنت غیر قابل تغییر الهی است.

عجیب است که گروهی بی‌خبر هنوز طرفدار مکتب جبرند و در عین حال دم از مکتب انبیا می‌زنند. در حالی که قبول جبر مساوی است با نفی تمام محتوای مکتب انبیا، نه تکلیف مفهومی خواهد داشت، نه سؤال و جواب، نه اندرز و نصیحت و به طریق اولی نه ثواب و عقاب! نه انسان هرگز در کار خود تردید می‌کند و نه پشیمانی، و نه اصلاح