حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 337

اشتباهات گذشته مفهومی نخواهد داشت.

سپس به مساله مهم دیگری در این رابطه می‌پردازد و توصیف گروهی را که اهل بهشت و سعادتند در برابر گروهی که به دوزخ فرستاده می‌شوند با این عبارت بیان می‌کند: «ولی خداوند هر که را بخواهد در رحمت خود وارد می‌کند و برای ظالمان ولی و یاوری نیست»؛ وَ لکِنْ یُدْخِلُ مَنْ یَشاءُ فِی رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِیٍّ وَ لا نَصِیرٍ ....

با توجه به اینکه گروه دوزخی را با وصف ظلم مشخص می‌کند، روشن می‌شود که منظور از «مَنْ یَشاءُ»؛ «هر کس را بخواهد» در جمله اول گروهی است که ظالم نیستند.

به این ترتیب عادلان بهشتی‌اند و غرق در رحمت خداوند، و ظالمان دوزخی‌اند.

اما باید توجه داشت که ظالم در اینجا و در بسیاری دیگر از آیات قرآن، معنی وسیع و گسترده‌ای دارد و تنها شامل کسانی نمی‌شود که به دیگران ستم کرده‌اند، بلکه کسانی که بر خود ستم کرده، یا آنها که در عقیده منحرف‌اند، نیز ظالم‌اند و چه ظلمی برتر از شرک و کفر است؟ لقمان به فرزندش می‌گوید: ... یا بُنَیَّ لا تُشْرِکْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ؛ (1)

«فرزندم چیزی را شریک خدا قرار مده که شرک ظلم عظیم است»

در آیه دیگر می‌خوانیم: ... أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَی الظَّالِمِینَ* الَّذِینَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَ یَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ کافِرُونَ؛ «آگاه باشید لعنت خدا بر ظالمان است، همانها که مردم را از راه حق باز می‌دارند و آن را دگرگون می‌سازند، و به آخرت ایمان ندارند.»

در مورد فرق میان ولی و نصیر بعضی گفته‌اند ولی کسی است که بدون درخواست به انسان کمک کند، اما نصیر مفهومی اعم دارد. (2)

این احتمال نیز وجود دارد که ولی اشاره به سرپرستی است که به حکم ولایت و بدون درخواست، حمایت و کمک می‌کند و نصیر فریادرسی است که بعد از تقاضای کمک به یاری انسان می‌شتابد. (3)

آغاز وحی‌

2- 2- مجمع البیان، ج 8، ص 279، ذیل آیه 22 عنکبوت.

3- 3- تفسیر نمونه، ج 20، ص 354 تا 361.