حجاز درصدر اسلام صفحه 118

حجاج که آب از آن برمی‌داشتند، او را گرامی داشتند. پس از حفر زَمْزَم، دیگر چاههای مکه از نظر مردم افتادند. در کتابها نیامده است که از آب چاههای مکه برای کشاورزی استفاده می‌شده است. «(1)»

برکه‌ها

بلاذری گوید: قریش پیش از آنکه قُصَی آنها را گرد آورد و پیش از آنکه به مکه درآورد، از حوضها و آبگیریهایی که روی کوهها پدید آمده بود و از چاهها آب می‌نوشیدند.

در کتب نام آن آبگیرها و حوضهای اطراف مکه نیامده است. ازرقی از حوضهای زَمْزَم در مسجدالحرام و حوضهای ابن هِشام یاد کرده در آنجا که مردم به مِنا می‌روند. «(2)» در مکه چند برکه احداث شده بود، مشهورترین و قدیمترین آنها برکه قَسْری است.

منسوب به سازنده آن خالد بن عبدالله قَسْری است که از سوی ولید بن عبدالملک والی مکه بود. و سپس از سوی هِشام امارت یافت. آن را برکه بردی هم می‌گفتند. این برکه در فَم الثّقَبه بود. «(3)» نزدیک بئر میمون. این برکه از سنگهای منقش و بزرگ ساخته شده بود. آبش از بئر میمون بود سپس از ثَقَبه نیز آبی بدان گشوده شد و سد ثَقَبه بنا گردید. از این برکه چشمه‌ای به سوی مسجدالحرام باز کرده بودند. در این برکه ماهیهایی هم بود. «(4)» ازرقی گوید: مأمون،صالح بن عباس را در سال 210 فرمان داد که پنج برکه در بازار بسازد که مردم برای آب به زحمت نیفتند و به برکه امّ جعفر نروند. او نیز از برکه امّ‌جعفر چشمه‌ای به برکه بطحاء آورد. این برکه نزد شعبِ ابن یوسف بود و رو به روی خانه او. سپس به برکه‌ای که نزد کوهصفاست می‌رود، سپس به برکه‌ای نزد حناطین (/ گندم‌فروشان) آنگاه به برکه‌ای در دهانه کوچه ثَنِیَّه پایین‌تر از خانه اوَیس. آنگاه به برکه‌ای نزدیک سوق الحَطَب (/ بازار هیزم فروشان) سپس به ماجلین که در بستان ابن طارق است در پایین مکه جریان

1- - اخبار مکه، ج 1، ص 64.
2- - ازرقی، ج 2، ص 224.
3- - ازرقی، ج 2، ص 62.
4- - ازرقی، ج 2، ص 83.