حجاز درصدر اسلام صفحه 120

چشمه‌ها که معاویه برآورده بود، آبشان منقطع شد. پس هارون‌الرشید فرمان داد تا چند چشمه را احیا کردند. و از آن‌ها به دیگر چشمه‌ها که رشا نامیده می‌شد راه باز کردند و رشا در ماجلین (/ دو ماجل) می‌ریخت و از آن دو، آنکه در مَعْلاة بود از آنِ رشید بود و از آنجا در برکه‌ای که در مسجدالحرام بود ریخته می‌شد.

اکنون به سدی که نزدیک طائف است می‌پردازیم: گویند در زمان خلافت معاویة بن ابی سفیان ساخته شده، در فاصله هشت میلی مشرق طائف. از گرانیت است. طول قسمت باقیمانده آن امروز هشتاد و پنج متر است و ارتفاع آن 5/ 9 تا 25/ 10 متر. توبنشل در کتابی که درباره مملکت عربی سعودی نوشته آن را وصف کرده، همچنین خانم دکتر سعاد ماهر در بحث از آثار حجاز آن را شناسانده است. «(1)»

مدینه؛ وادیها (/ خشکرودها) و سدهای آن:

وضع مدینه از مکه متفاوت است؛ زیرا مدینه در زمینی گسترده و پهناور واقع شده.

گرداگردش کوههایی است پست و جدا افتاده و ناپیوسته. در بخش جنوبی آن چند وادی است؛ از مهمترین آنهاست وادی عقیق و بُطْحان و مَهْزور و مُذَیْنِیب و رانونا. در این وادیها آن قدر آب جاری است که برای زراعت کفایت کند. مخصوصاً نخلستانها، وجود و بعضی سبزیها. در بعضی از اوقات آب زیاد می‌شود و اراضی اطراف را فرامی‌گیرد. برای آن که گرفتار چنین حالتی نشوند از وادیها کانالهایی کنده‌اند تا زمینهای دور دست را آبیاری کنند.

بیش از همه خطر سیل در وادی مَهْزور است. چون آب در این وادی طغیان کند، مردم شهر بیمناک شوند. از این رو آب را به جانب چاهی به نام مَرانیه منحرف می‌کنند.

در زمان خلافت عثمان سیل عظیمی آمد و مردم ترسیدند که مبادا غرق شوند. عثمان سیل‌بندی را در نزدیکی چاه مَدْری بنا کرد و سیل را از مسجد و از مدینه منحرف نمود. «(2)» عثمان بن عَفان از وادی عَقیق خلیجی جدا کرد موسوم به خلیج بَنات نائله تا زمینهایی را که دخترانش مالک شده بودند آبیاری کند. مادر این دختران، نائله زن عثمان بود.

مجد گوید که این خلیج در نزد جُرْف بود. از دیگر اموال او چاه جُشَم و چاه جمل بود که سه هزار تن از اسیران عجم در آنجاها کار می‌کردند. «(3)»

1- - سعاد ماهر، ص 68.
2- - تاریخ المدینة المنوره، ص 169.
3- - سمهودی، ج 2، ص 280.