حجاز درصدر اسلام صفحه 123

نیز ازصحرایی یاد کرده‌اند در نزدیکی افَیْعِیه و افاعیه در آنجاست بعضی چاهها آب شور دارند و در نزدیک افاعیه تپه‌ای است به نام خَطْمه و لابه در آنجا نیز هیچ چیز نمی‌روید.

از آن بنی‌جسر و بنی سُلَیم است. «(1)» عُکاظ صحرایی است مسطح در آنجا نه کوهی است و نه نشانی از آبادی. «(2)» کوهی است محاذی شوران به نام مَیْطان چاهی دارد به نام خَفّه (یاقوت: ضفه) ولی هیچ نباتی نیست. «(3)» وادیی‌است به‌نام عُرَیْفِطان‌مَعْن. نه آب دارد نه گیاه و در محاذی آن کوههای ابْلی است. «(4)» جبال مکه هم خالی از هر روییدنی است مگر اندکی درختان خاردار که خود آن را ضهیاء گویند. «(5)» خریطه روبه‌روی شَراة است کوهی استصخره‌ای که در آن هیچ چیز نمی‌روید. «(6)» ظلام کوهی است سیاه و بلند که در آن هیچ رستنی نباشد. «(7)» ولی این مناطق خشک و بی آب و گیاه، محدود و پراکنده است و در کنار آنها مناطق سبز و خرم با نباتات گوناگون اندک نیستند. عَرّام، مناطقی را که در آن روییدنی توان یافت برشمرده؛ بعضی از آن مناطق مختص یک نوع محصول است و بعضی چند نوع.

عرّام گوید: غَضور (؟) در همه جبال تِهامه می‌روید؛ از جمله کوه شُواحِط که در آنجا زهابها است و نیز درمنه سفید فراوان است.

اما اراطی، عرّام می‌گوید: به ودان متصل است از سمت مغرب تا به دریا برسد.

1- - عرام، ص 438.
2- - عرام، ص 440.
3- - عرام، ص 426.
4- - عرام، ص 434.
5- - عرام، ص 434.
6- - یاقوت، ج 2، ص 270.
7- - عرام، ص 424 و یاقوت ج 3، ص 531.