حجاز درصدر اسلام صفحه 278

مراتع همواره سبب کشاکشهایی بوده است. غرض اصلی از ایجاد آنها چرانیدن شتران و اسبان و گاهی هم گوسفندان بوده است. اما آبادانی و حاصلخیزی اراضی آنها موجب برخی تجاوزات می‌شده است، که نیاز به حارسان و نگهبانان نیرومند داشته‌اند.

از سوی دیگر تطور زندگی اقتصادی و اقدام برای احیای اراضی کشاورزی به این مناطق کشیده می‌شده و این احیای اراضی موجب تملکات شخصی در درون مراتع می‌شده است. و گاه برای جبران آنچه از مرتع در تملک اشخاص در می‌آمده نیاز به افزودن اراضی تازه بوده است. و همین امر کشاکشهایی را همواره در پی داشته. علاوه بر این در داخل هم میان چرانندگان و زارعان زد و خوردهایی شده. از طرف دیگر حفظ و حراست اشتران و دیگر ستورانصدقه کار آسانی نبوده است.

ابن سعد گوید: عمر بن عبدالعزیز درباره مراتع حکمیصادر کرد که کسی را نباید از چرانیدن منع کرد، و آن برای همه مسلمانان مباح است.

ابن عبدالحکم گوید که او مراتع را برای همه مسلمانان مباح نمود در عین حال ستوران صدقات نیز در آنها می‌چریدند؛ زیرا نفع آن شامل همه مسلمانان می‌شد و امام نیز همانند یکی از مسلمانان است و بارانی که خداوند می‌فرستد برای همه مردم است.

در کنار چراگاههای عمومی چراگاههای شخصی نیز بوده است وشعر جریر بر این دلیل است که می‌گوید:

و نرعی حمی الاقوام غیر محرّم علینا و لا یرعی حمانا الذی نحمی

ابن عبدالبر روایت کند که به عمر خبر دادند که یعلی بن امیه عامل او در یمن برای خود چراگاهی اختصاصی قرار داده، عمر فرمان داد که باید پیاده به مدینه آید تا پاسخ گوید. او چند روز پیاده آمد تا بهصعده رسید در آنجا خبر مرگ عمر را شنید و سوار شد. «(1)»