حجاز درصدر اسلام صفحه 315

از این عبارت برمی‌آید که:

1- مدینه دردرجه‌اول‌برای به دست آوردن رزق خود، نیازمند تولیدات مصر بوده است.
2- اولین محموله‌ای که از مصر به حجاز رسید، مقدار آن حدود شصت هزار اردب بوده است.
3- این محموله برای رفع نیاز مسلمانان بوده و اگر فرض کنیم که عمر به هرکس چهار اردب داده است کسانی از مردم مدینه که از آن استفاده کرده‌اند پانزده هزار نفر بوده‌اند.
4- جای عمومی برای تقسیم جار بوده است که در آنجا دو انبار ساخته و محموله کشتی‌ها را در آنها نهاده است.
5- رزق، به موجب حواله‌هایی از کاغذ که در زیر آن مهر بوده، تقسیم می‌شده است.

از آنجا که بیشتر مردم مدینه کشاورز بودند و از تولیدات کشاورزی خود روزگار می‌گذرانیدند، به طعامِ «رزق» نیازی نداشتند و اینان حواله‌های خاص خود را می‌فروختند؛ از این رو خرید و فروش حواله‌ها شروع شد و مناقشات زیادی را در بین فقها برانگیخت.

مالک از نافع روایت می‌کند که حکیم بن حزام آن طعام را که عمر حواله داده بود، قبل از آن که آن را تحویل بگیرد فروخت، چون عمر خبر یافت گفت که پیش از آن که آن را تحویل بگیری مفروش. «(1)» و نیز روایت شده که در زمان حکومت مروان بن حکم از حواله‌های طعام جار در دست مردم بود، مردم حواله‌ها را پیش از آن که طعام را تحویل بگیرند می‌فروختند. زید بن ثابت و مردی از اصحاب پیامبر نزد مروان رفتند و گفتند: ای مروان آیا بیع ربا را حلال کرده‌ای؟

مروان گفت: هرگز. کجا چنین موردی هست؟ گفتند: آن حواله‌هایی که مردم می‌خرند پیش از آن که چیزی تحویل بگیرند آن‌ها را می‌فروشند و این خود گونه‌ای رباست. مروان عده‌ای مأمور فرستاد تا آن حواله‌ها را از دست مردم گرفتند و به اهل آنها بازگردانیدند.

ابن حنبل به سندخود از سلیمان بن یسار روایت کند که حواله‌های جار به دست تجار افتاد و آنها از مروان اجازه خواستند که آنها را بفروشند، مروان اجازه داد. ابو هُرَیْره بر او وارد شد و گفت: آیا به بیع ربا اجازه می‌دهی؟ در حالی که رسول‌الله (ص) نهی کرده است که پیش از آن که طعامی دریافت شود آن را بفروشند. سلمیان گوید که دیدم مروان مأمورانی فرستاد تا آن حواله‌ها را از دست مردم گرفتند.

1- - الموطّأ، ج 2، ص 63.