حجاز درصدر اسلام صفحه 383

در سال 29 هجری عثمان بن عَفّان مسجد را تجدید بنا کرد و مقدار بسیاری بر آن افزود و دیوارهایش را با سنگ منقوش و گچ برآورد و ستونهای سنگی منقوش برایش ترتیب داد و سقف آن را از چوب ساج برآورد اما آنچه عثمان افزود از سه طرف بود؛ قبله‌ای، غربی و شمالی. در جانب شرقی چیزی نیفزود. در جانب غربی خانه ابوبکر و بیشتر خانه عباس را داخل در زمین مسجد کرد. پس طول مسجد 160 ذراع شد و عرض آن 150 ذراع.

در زمان خلافت ولید بن عبدالملک، بار دیگر بنای مسجد تجدید شد و از جانب قبله خانه فاطمه (س) و حَفْصه و خانه‌ای که از آنِ طلحة بن عبیدالله بود و خانه ابوسَبْرة بن ابی رُهْم و خانه پهلوی آن، خانه عمّار بن یاسر و یَحیی از خانه عباس بن عبدالمطلّب و خانه مخارق غلام عباس بن عبدالمطلّب داخل در مسجد شد و از جهت شمالی قرائن را که خانه‌های عبدالرحمان بن عَوْف و خانه عبدالله بن مسعود که دارالقراء نامیده می‌شد و خانه‌های هاشم بن عُتْبة بن ابی وقّاص بر مسجد افزوده شد. «(1)» آنچه ولید افزود از مشرق تا مغرب 6 ستون بود و از طرف شام 14 ستون. پس طول مسجد دویست ذراع و عرض آنصد و سی ذراع گردید. ولید برای مسجد چهار مناره قرار داد.

مهدی عباسی در جانب شمالی 55 ذراع افزود و خانه ملیکه و خانه عبدالرحمان بن عَوف و خانه شُرَحبیل بن حَسَنه بر سر مسجد افتاد و در جنوب شرقی خانه مَخْرمة بن اهْیَب جزء مسجد شد.

مساحت مسجد در عصر عباسیان به همین حال بود، طول آن از جنوب به شمال 240 ذراع و از مشرق تا مغرب 130 ذراع وصحن آن به 165* 98 ذراع می‌رسید. «(2)»

درهای مسجد

در دیوار شرقی مسجد رسول الله (ص) هشت در بود. اولی در انتهای جنوب شرقی، باب‌النبی نامیده می‌شد و آن رو به روی حجره عایشه بود که قبر مطهر در آنجا بود. درِ دوم مقابل خانه علی (ع) بود و در کنار آن خانه عبدالله بن عَدِیّ. درِ سوم را درِ آل عثمان می‌گفتند