حجاز درصدر اسلام صفحه 395

خانه‌هایی که در جنوب مسجد واقع شده‌اند. نیز در میان ایشان بود خانه ارْقَم و آن بخشیده پیامبر (ص) بود. «(1)»

در شمال غربی

سَلْع کوهی معروف است در مدینه، از مفرج که قبرستان یهود در آنجاست. در سَلْع قصرهای رفیع و مساکن متعدد، مناره‌ای خوش ساخت و راههاست. در مشرق سَلْع جایگاهی است برای فرود آمدن و منزل کردن کسانی که از شام می‌آیند. در آنجا باغهایی است سبز و خرم. مشهد محمد النفس الزَّکیّه در آنجاست و آنجا به نام او معروف است. و آن در سمت قبله ثَنِیّة الوَداع.

نزدیک به سلع مسجد الفتح است و مساجد دیگری در اطراف آن که امروز همه را مساجد الفتح گویند و مسجد بر قطعه‌ای از کوه سَلْع بنا شده وقتی به طور مطلق می‌گویند مسجدالفتح مراد همین مسجد است. آن را مسجد الاحزاب هم می‌گویند و نیز مسجد الاعلی.

مسجد الفتح چسبیده به مسجد علی (ع) است.

مسجد الاحزاب بیست ذراع طول و هفده ذراع عرض دارد. مسجدی که پهلوی مسجد الاعلی است مسجد سلمان نامیده می‌شود و معروف است به مسجد علی (ع) و مساحت آن سیزده ذراع در شش ذراع است.

دیگر مسجدصدّیق است و نیز در سمت قبله‌ایِ مسجدصدیق بر روی قطعه‌ای از کوه، مسجدی به نام مسجد ابوذر. پیامبر (ص) در تمام این مسجدها نماز گزارده است. در مغرب مسجدصدّیق سردابی است که از سیل ابوجَیْده پر می‌شود و دارای ایوانی زیباست که گویند از بناهای ابراهیم آقا است. و از آن سرداب باغ دلپذیری را آب می‌دهند. راه آن در سال 1048 ساخته شده. پشت آن در جانب غربی باغها و بستانها و مزارع است.

موضعی که در سمت غربی مسجد فتح است سَیح خوانده می‌شود. ابن نجار گوید: در خندق قناتی است که به سوی نخلستانی که در پایین مدینه است؛ یعنی به سمت سَیح می‌آید