- محمدصلی الله علیه وآله 1
- پیشگفتار 1
- 1 - ستایش الهی و گواهی به حقانیت رسالت خود 3
- اشاره 3
- 2 - اطاعت و عصیان 4
- 3 - توصیه به پارسایی 4
- 5 - اصلاح میان خود و خدا 5
- 6 - خوف از خدا 5
- 9 - توصیه به دست یابی به مقام رضا 6
- 8 - آثار تقوی 6
- 7 - فوز عظیم 6
- 11 - دشمنی با دشمنان خدا 7
- 10 - احسان پیشگی 7
- 14 - اختیار مردم در دست خدا است 8
- 13 - عاقبت اصلاح میان خود و خدا 8
- نتیجه 8
- 15 - مالک واقعی 8
- آخرین خطبه رسول خداصلی الله علیه وآله 9
- توضیح 9
- 1 - شما از ملائک برترید 10
- 2 - حمد و ثنا و توجّه به عاقبت هواپرستی 11
- 3 - کذّابین 12
- 4 - پرسش امیرمؤمنان 12
- 6 - مذمت خوف از طاغوت 13
- 5 - همکاری با ظالم 13
- 9 - ریاکاری 14
- 7 - نکوهش همراهی با جباران 14
- 8 - نکوهش احترام به دنیاداران 14
- 12 - بی اعتنایی به قرآن 15
- 10 - ظلم در حق کارگران 15
- 11 - همسایه آزاری 15
- 13 - زیر پا نهادن دستورات قرآن 16
- 14 - شهوت پرستی ابلیسی 16
- 15 - عاقبت فحشا 17
- 17 - استکبار پیشگی 18
- 18 - فخر فروشی در ازدواج 19
- 19 - ظلم به زنان 19
- 22 - نادیده گرفتن حق همسایه 20
- 21 - عدم رعایت عدالت میان همسران 20
- 24 - احترام به فقراء 21
- 25 - دنیا پرستی 21
- 26 - آخرت گرایی 21
- 27 - مبارزه با هوای نفس 22
- 29 - فرار از مال حرام 22
- 28 - مال حرام 22
- 32 - غشّ در معامله 23
- 30 - مصافحه با زنان نامحرم 23
- 31 - خوشگویی با نامحرمان 23
- 34 - واگذار شدن به خود 24
- 35 - همسر آزاری 24
- 33 - کوتاهی در دستگیری از همسایه 24
- 36 - دگر آزاری (مردم آزاری) 25
- 37 - فریب کاری 25
- 41 - سخن چینی 26
- 40 - غیبت از مؤمنان 26
- 39 - همکاری با جبّاران 26
- 42 - حلم ورزی 27
- 43 - ظلم به مستمندان 27
- 44 - حمایت از مؤمنان 27
- 45 - تهمت 28
- 46 - می گساری 28
- 47 - ربا خواری 29
- 49- شهادت ناحقّ 30
- 50 - خیانت به خدمت گزار 30
- 48 - خیانت در امانت 30
- 52 - بدگویی و زیراب زنی 31
- 53 - ریا کاری در قرائت قرآن 31
- 51 - همسر آزاری 31
- 55 - مال خر 32
- 54 - قرائت بدون عمل 32
- 58 - مال خر: خریداری مال دزدیده شده 33
- 59 - نکوهش از خیانت 33
- 57 – دغل کاری و فریب کاری 33
- 61 - تحریک به سوی شهوات 34
- 62 - پی آمد خشم خدا 34
- 65 - عمل فحشا 35
- 64 - اطعام ریاکارانه 35
- 67 - طلاق غیر اسلامی 36
- 66 - چشم چرانی 36
- 68 - امامت حکیمانه 37
- 69 - امامت غیر حکیمانه 37
- 72 - صبر در خانه 38
- 71 - کوتاهی در وام دادن 38
- 74 - اکرام به مؤمنان 39
- 73 - ناسازگاری در خانه 39
- 75 - رئیس بدون همت و خدمت 40
- 76 - حکم به ناحق 40
- 79 - آشتی دادن 41
- 78 - صلح و اصلاح 41
- 80 - یاری رسانی 41
- 82 - صله ارحام 42
- 81 - عیبجویی 42
- 83 - ایجاد اختلاف 42
- 85 - ایجاد اختلاف خانوادگی 43
- 84 - خواستگاری 43
- 87 - کمک به نابینایان 44
- 86 - اختلاف افکنی 44
- 90 - قطع رحم 45
- 89 - کمک به بیماران 45
- 88 - پرستاری 45
- 92 - مشکل گشایی 46
- 91 - وام دادن 46
- 95 - کوتاهی در قرض دادن 47
- 94 - پاداش وام اسلامی 47
- 97 - منّت نهادن 48
- 96 - کوتاهی در برآورده شدن حاجت ارباب رجوع 48
- 99 - احداث مسجد 49
- 98 - دست گیری از مستمندان 49
- 100 - أذان گفتن 50
- 101 - رفتن به سوی مسجد 52
- 102 - شرکت در نماز جماعت 52
- 103 - پیش قدم شدن برای صف اوّل نماز جماعت 53
- 104 - پناهگاه سازی و همکاری با مسافران 53
- 105 - شفاعت نمودن 54
- 106 - روزه داری 54
- 108 - کندن قبر 55
- 110 - نماز بر میّت 56
- 112 - عیادت مریض 57
- 111 - اشک خشیّت 57
- 114 - انجام حج و عمره 58
- 113 - تشیع جنازه 58
- 115 - به دوش گرفتن کارهای زائر خانه خدا 59
- 116 - مرزبانی 59
- 117 - دیدار مؤمنان 60
- 120 - قرآن آموزی 61
- 118 - قرائت خالصانه 61
- 119 - قرائت غیر خالصانه 61
- 121 - علم آموزی؛ علم و عالم 62
- 124 - بیان احکام 63
- 123 - جهاد 63
- 122 - پیمودن راه حق 63
- 126 - خبر از ارتحال خود 64
- 125 - پاداش مناسب کردار و عاقبت بدی ها 64
- 128 - زمان توبه 65
- 127 - درب توبه 65
- خطبه پیامبرصلی الله علیه وآله روز جنگ احد 68
1- ثواب الاعمال، ص 330
قالا: خَطَبَنا رَسولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله قَبْلَ وَفَاتِهِ وهِیَ آخِرُ خُطْبَهٍ خَطَبَها بالمَدِینَهِ حتّی لَحِق َباللَّهِ تَعالی فَوَعَظَ بِمَواعِظ ذَرِفَتْ مِنْها العیُونُ ووَجِلَتْ مِنْها القُلوبُ واقْشَعَرَّتْ مِنْها الجُلودُ وتَقَلْقَلَتْ مِنْها الأحْشاءُ أمَرَ بِلالاً فنادی الصَّلاه جامِعَه فاجتَمَعَ النّاسُ وخَرَجَ رَسولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله حتّی ارتَقی المِنْبَرَ فَقالَ:
ابن متوکل از محمّد بن جعفر، از موسی بن عمران از عموی او حسین بن یزید از حمّاد بن عمرو نصیبی از ابی الحسن خراسانی از مسیره بن عبداللَّه از ابی عایشه سعدی از یزید بن عمر بن عبدالعزیز از ابی سلمه بن عبدالرحمان نقل کرد که ابوهریره و عبداللَّه بن عباس گفتند: رسول خداصلی الله علیه وآله پیش از وفات خود سخنرانی ای نمود که آخرین سخنرانی او در مدینه بود. مواعظی فرمود که از آن، دیدگان اشک ریختند، قلب ها خوفناک شدند، بدن ها لرزیدند و حال مردم دگرگون شد. به بلال دستور داد که مردم را صدا بزند. وقتی مردم جمع شدند. رسول خداصلی الله علیه وآله بالای منبر رفته و فرمود:
1 - شما از ملائک برترید
یا أیّها النّاسُ، أُدْنوا وأوْسِعوا لِمَنْ خَلْفَکُم - قالَها ثَلَاثَ مَرّاتٍ - فَدَنا النّاسُ وَانْضَمَّ بَعْضُهُم إلی بَعْضٍ فَالْتَفَتُوا فَلَمْ یَرَوا خَلْفَهُمْ أحَداً ثُمّ قالَ: یا أیُّها النّاسُ، اُدْنوا وَوَسِّعوا لِمَنْ خَلْفَکُمْ فَقالَ رَجُلٌ: یا رَسولَ اللَّهِ لِمَنْ نُوَسِّعُ؟ قالَ للمَلَائِکَهِ، فقال: إنَّهُمْ إذا کانُوا مَعَکُم لَمْ یکونوا مِنْ بَیْنِ أیْدِیْکُمْ وَلا مِنْ خَلْفِکُم ولکِنْ یَکونوا عَن أیْمانِکُمْ وعَن شَمائِلِکُم، فقالَ رَجُلٌ: یا رَسولَ اللَّهِ لِمَ لا یَکونونَ مِنْ بَیْنِ أیْدِینا وَلا مِنْ خَلْفِنا أمِنْ فَضْلِنا عَلَیْهِمْ أمْ فَضْلِهِم