سفر نامه میرزا داوود وزیر وظایف صفحه 106

ص: 119

تفصیل مسجد الحرام‌

تفصیل مسجدالحرام را به قدر مقدور می‌نویسم:

اولًا «مکّه معظمه» شهری است بزرگ، که در میان دو درّه واقع شده است، و اطراف آن را کوه‌های بلند احاطه کرده است، درّه اول که از طرف دروازه «جدّه» وارد شهر می‌شود، بالنسبه هم کوچکتر و هم کم عرض‌تر است، دروازه دوم که ملتقای (1) از نزدیک «مسجدالحرام» است، کشیده‌تر و عریض‌تر است، در آخر این دره به «مِنا» و «عَرَفات» می‌روند، و بالای «مکه» است و «أبْطَح» در آخر این درّه است، و آبی که از «طایِف» به «عرفات» و «منا» و بعد از آن به «مکه» می‌آید، از این دره می‌آید، خانه‌ها در میان این دو دره واقع شده است و در دامنه کوه و میان دره ساخته‌اند.

اسامی «مکّه»:

اول «مکّه» است لقلّة مائها (2)، و «بَکّه»، لأنّها تَبَکُّ أعناقَ الجبابِرةِ؛ أی تَکْسُرُها، (3) «والبَلدالأمین» و «العَرُوْض» و «البَلَد» و «القَرْیة» و «امُّ القری» لأنّها أعظم القُری شأناً، (4) و «کوثی» و «ام کوثی» و «قعیقعان» (5) و «فاران» و «مقدّسه» و «وادی النمل» (6) و «الحاطمه» و

1- محل به هم رسیدن.
2- به دلیل کمی آب آن.
3- به دلیل این که گردن ستمگران را در هم می‌شکند.
4- برای این که از نظر رتبه و مقام بزرگترین شهرها است.
5- این نام را در بین کتبی که در این رابطه به نگارش در آمده نیافتم.
6- در متن ود النمل آمده و غلط است.