سفر نامه میرزا داوود وزیر وظایف صفحه 107

ص: 120

«الوادی» و «العُرْش» و «الحرم» و «البَرَّه» و «الحرام» و «الصِلاح» بکسر مهمله و «طیبه» و «ام رُحم» و «معاد»، لقوله: إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرَادُّکَ إِلَی مَعَادٍ (1)

و عجم آنجا را «مهکه» یعنی موضع ماه می‌گفتند، و پیکر ماه را در آنجا نهاده، عبادت می‌کردند.

وضع عمارت‌های مکه‌

وضع عمارت‌های «مکه» خوش وضع، و سه چهار طبقه بالای هم است، و در هر طبقه اطاقی بزرگ و اطاقی کوچکتر و هالی (2) و راه‌روی دارد، و اغلب جای مختصری برای شست و شو، که به اصطلاح «مغسل» می‌گویند دارد، بناها از سنگ و گچ است، ارسی (3) دارند، نجاری آنها نسبت به «عربستان» بد نیست، درهای خوب ساخته‌اند، خانه‌ها بالای هم واقع است، چهار قلعه محکم سربازی، در بالای کوه‌های چهار طرف دارد، که در آنها توپ و سرباز است، سربازخانه بزرگی هم، در جلو دروازه «جده» است، تفصیل شهر «مکه» و اخبار آن، اگرچه در حدیث و تواریخ بسیار است و همه‌کس نوشته است، ما هم به قدر مقدور آنچه دیده‌ایم و مختصری هم از اخبار سابقه می‌نویسیم از احادیث، ان شاء اللَّه تعالی.

کوه‌های اطراف مکّه‌

کوه اطراف «مکه معظمه» محیط، و بیشتر از سه موضع مال و حیوان نمی‌توانند داخل درّه آن شوند، یکی از دروازه «جده»، و دیگری از در دروازه «منا»، و دیگری هم از قریب به «قبرستان حضرت ابوطالب»، که در نزدیک دروازه «منا» واقع است، که از آنجا به «مدینه» می‌روند، و در نقشه به دو خط نموده‌ام.

کوه ابوقبیس‌

1- قصص: 85
2- تالار بزرگ، راهرویی که به شکل اطاق در داخل عمارت ساخته می‌شود.
3- ارُسی منسوب به ارس «روس» کلمه‌ای روسی است به معنی در اطاق که رو به حیاط باز شود و دارای‌شیشه باشد، و نیز کفش مردانه یا زنانه پاشنه‌دار است.