سفر نامه میرزا داوود وزیر وظایف صفحه 49

ص: 62

«دولت ایران»، «نایب السلطنه»، و «قائم مقام» و «میرزا ابوالحسن» وزیر امورخارجه و «میرزا مسعود» مترجم بودند، و از طرف «دولت روس»، «چرتاک بکاویح» و چند نفر دیگر مأمور بودند، و این مصالحه در شهر شعبان هزار و دویست و چهل و نه هجری اتفاق افتاد.

در روی مجسمه سنگی شکل «چرتاک معروتی» را که فاتح این شهر است برای دولت «روس» ساخته‌اند، خیلی شبیه به آدم، لباس ماهوت آبی در بر، کناره به کمر، در یک دست هم دوربینی بلند، یک چشمه رو به دریا ایستاده، تماشای دریا می‌کند، دور این مجسمه را خیلی مزیّن ساخته‌اند، در جلو عمارت دولتی ساخته شده است.

در طرف مغرب هم باغ بزرگ دولتی، خیابان‌های خوب، درخت‌های جنگلی، تک تک هم درخت سیب دیدم، برف زیادی باریده و هوا سرد است، یک نوع «فایتون» (1) اینجا دیدم که بدون اسب و بدون بخار حرکت می‌کرد و بر روی راه آهن، در جلو یک دسته فنری داشت که گاهی حرکت می‌داد، و این «فایتون» حرکت می‌کرد، ولی روی کوچه سیمی کشیده بودند، از سیم تلگراف اندکی کلفت‌تر، سیمی هم در بالای اطاق این ارّابه (2) بود که با حلقه به آن سیم روی کوچه اتصال داشت، در سر کوچه‌ها هم سیم منشعب می‌شده، و این حلقه‌ها با اراده آن یک نفر ارّابه چی از هر راه که می‌خواست می‌رفت (3)، متصل هم زنگ خبردار می‌زد، شش ساعت تمام، کشتی در اینجا توقف کرد، قدری پرتقال خریدم، سیب خیلی درشت در اینجا دیدم که تقریباً هر یکی یک چارک می‌شد، پرتقال‌های خیلی پرآب و خوش طعم بود، گنجشگ‌های فراوان در میان خیابان‌ها می‌نشست، اما خیلی بزرگ، هر کدام دو مساوی گنجشگ‌های «ایران» بود، درخت سبز، یعنی شاخه‌های سرو بسیاری به کشتی آورده، می‌بردند به «عدسه» برای عید، مرد و زن بسیاری هم از اینجا به کشتی آمده.

1- فایتون که در متن به اشتباه فایطون نوشته شده به معنی درشکه، یا کالسکه سبک است.
2- در متن ارابه آمده است و در لغت به معنی گاری، یا گاری دوچرخه‌ای است.
3- کالسکه‌های برقی چیزی شبیه اتوبوس‌های برقی فعلی.