سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 111

ص: 122

فرسخ دور از «مکّه» است، اطراف این «مدینه مقدسه»، به یک قلعه استوار [که] چهل برج دارد محاط است، سی و پنج هزار نفس در این «بلد الامین» مجاور و مقیم‌اند، این قلعه را در سال (978- 368) (1) «عضد الدوله فنّاخسرو دیلمی» بنا نموده یا این که تعمیر و توسیع کرد، این قلعه چهار دروازه دارد موسوم [به] «باب المجیدی»: «باب القبله» و «باب المصر» و «باب الحمیدی»،: «باب الشام» و «باب الجمعه».

حرم شریف در قلب شهر واقع، دارای پنج گلدسته است، چهار گلدسته را «عمر بن عبد العزیز» بنا نموده بود، «سلیمان» که به تخت امویه جلوس کرد، یکی از آن مناراة را، به بهانه این که خانه مروان را گرفته، خراب نموده اما «محمد بن قلاون» پادشاه «مصر» باز ساخت، یکی موسوم به «مناره سلیمان» است، چون سلطان «سلیمان عثمانی» ساخته بود، ولی آن گاه که «سلطان عبد المجید خان»، «مسجد حضرت نبوی» را، به آن عظمت و زینت که ساخته، مناره جدش را هم تجدید کرد، لهذا موسوم به «مناره مجیدی» گردید، و در درون «حرم شریف» محراب مجللی است از آثار «سلطان سلیمان قانونی عثمانی».

هوای «مدینة الرسول» بسیار خوب و لطیف و معتدل است، جوی «عین زرقا» که در گوارائی و خفت (2) و لذّت بی‌نظیر است ساکنین این شهر مبارک را از نقطه نظر حفظ الصّحه محفوظ و محظوظ (3) می‌سازد، این آب را به امر «معاویه»، «مروان بن الحکم» به «مدینه» آورد، چون مجرای این نهر از سطح زمین قدری پایین‌تر است، در هر دو طرف نهر، پله‌ها قرار داده‌اند که مردم به سهولت دست به آب برسانند.

خرمای این شهر پربرکت، بسیار نفیس، و انار و انگور و هلو و انجیر و سیب و سایر میوه‌جاتش وافر و خیلی لذیذ است، انواع سبزی آلات و هندوانه و خربزه و سایر از این قبیل روئیده، بهتر و شیرین‌تر است.

«قبرستان بقیع» که قطعه‌ای است از جنت، و مدفن آل و اصحاب و سایر صالحین و صالحات، در خارج قلعه واقع است. قبر «حضرت حمزه» عم «حضرت رسول» که در

1- یکی سال بنا و دیگری سال تعمیر، و یا یکی سال تعمیر و دیگری سال توسعه است.
2- سبکی‌
3- بهره‌مند