- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- مقدّمه مؤلّف 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- قره تپّه 29
- دلی عباس 29
- نیکجه 29
- کفری 30
- کرکوک 30
- توادق 30
- زرماتی 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- توضیح 36
- موصل 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- زاخو 49
- جزیرة العمر 49
- بدرخان بیک 50
- مسین 50
- دیرته 50
- ماردین 51
- منزل هجدهم 52
- شیخان 52
- توضیح 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- راس العین 60
- عمر بن خالد 60
- اورفه 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- شهر حلب 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «سلمی» 71
- «خان تومان» 71
- شهر حُما 72
- خان شیخون 72
- توضیح 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- مداین صالح 78
- نامق پاشا 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- تبوک 84
- معان 84
- عین زرقا 84
- مدینه منوّره 85
- مداین صالح 85
- بدر و حنین 85
- حدیبیّه حشمتی 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- توضیح 109
- شیخ محمود 109
- مدینه منوره 110
- حدیبیه حشمتی 112
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- شهر دمشق شام 113
- زینبیّه 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- اردوی اول 121
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی پنجم 122
- اردوی دوّم 122
- اردوی ششم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی چهارم 122
- فرقه عسکریه افریقا 123
- سلانیک و سرفیجه 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- اردوی هفتم 123
- اصناف 124
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- منزل سیم المدین 134
- منزل دویم بسمل 134
- از موصل به عتبات 134
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- منزل نهم گوگ میدان 136
- توضیح 136
- باغژ 137
- منزل دهم تاتوان 139
- دریاچه وان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- توضیح 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- توضیح 143
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- این قریه 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- برخملو 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هفدهم شروک 146
- توضیح 147
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- مایان: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
- دیزَج خَلیل: 148
ص: 150
ابوالفضل که از رجال «دولت عثمانی» بود، و تاریخ پدرش را اکمال و تذئیل (1) کرد، و «شیخ ابوطاهرِ» معروف، و از شعرا «شکری»، ناظم «سلیم نامه»، و از معاصرین، «مشتاق» و غیرهم منسوب به این شهر، تلگراف خانه، سرباز خانه، مریض خانه، «مسافرخانه»، «فرّاش» خانه، ارک حکومت و غیره دارد، اهالی «بتلیس» خیلی غریب دوست، و در محبوبی اخلاق، مثل اهالی «ماردین» و «حلب» هستند. (انتهی)
منزل دهم تاتوان
پنج ساعت، ده محقری است از ارامنه، در کنار «دریاچه وان» [ارامنه «تاتوان» غریب دوست و زنانشان مسافر نوازاند.]
دریاچه وان
اطراف دریاچه سی فرسخ مساحت شده، و دامنه کوهستان و دورش تمام کوهستان، [و] دهات اکراد، چند عدد کشتی بارکش از «وان» به «اخلاط» و سایر دهات میرود، و آب دریاچه تلخ و شور است.
دریاچه وان اسم قدیماش «ارسیساپالوس»، یعنی بحیره «ارجیش» بود، اتّساع این بحیره طولًا صد و چهل، و عرضاً شصت کیلومتر است، رودخانههای «کَواش» و «مِکس» و «اخلاط» و «عادل جواز» و «ارجیش» و «بندماهی» و «محمودی» به این بحیره مُنْصَب میشوند، چهار جزیره دارد اما دو عددش مسکون است: اول «جزیره آختمار» است، که در آن جزیره کلیسای بزرگ ارامنه، یکی از آثار قدیمه است، این کلیسا در سال (653) میلادی در داخل یک قلعه متین، که جزیره را «دائراً مادار» (2) محیط است بنا گردید، بعد از آن که شهر شهیر «آنی» پایتخت أرامنه، از جانب «دولت سلاجقه» فتح گردید، «قاتوغیکوس» ارامنه، در سال (507) هجری به این جا آمد، امروز بعد از خلیفه اوچ کلیسای «ایروان»، که تواریخ صفوّیه اسامی آنها را «کتله کوز» ضبط کرده، خلیفه معتبر
1- حاشیه نویسی، ذیل نویسی
2- تمامی اطراف آن