سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 17

ص: 28

الملک» نوشته چنین می‌گوید:

بعد از این که این عبد عبید پادشاه اسلام پناه، به چشم خود ترجمه حکم «غراف نسلرود» (صدر اعظم روسیه) را از جانب «امپراطور روس» به وزیر مختار دیوانه، در دست «غراف» صاحب مترجم «سفارت روس» ببینم که نوشته شده باشد وزیر مختار مامور ایران چون «میرزا تقی خان» به سفارتخانه ما پناه آورده است و ضمانت او بر دولت اولیه (باید روسیه باشد) ما واجب است باید او را کماکان در جای خود مستقل بکنی و آن دیوانه وزیر مختار هم مصمم بر مطالبه «میرزا تقی خان» به آن تشدد بشود مگر غیرت ملی و نمک‌خوارگی را باید شخص کنار بگزارد و لباس دیوثی را بپوشد تا محترم باشد. بحمداللَّه منظور را به اقبال سلطنت عظمی به جا آوردم، چه مضایقه، به عقیده مردم بدنام من شدم، شده باشم، مردم چه می‌دانند چه خبر بود، هنوز هم به اغلب مشتبه است که محض نیل خاطر «میرزا تقی خان» سیاست شده، نمی‌توانند مردکه خود را به چه نحو به دولت کفر بسته بود و به چه قسم از حمایت آن مفسده‌ها برپا می‌شد! (1)

در حالی که اولًا: «امیر کبیر» به سفارت روس پناه نبرده بود، ثانیاً: دولت «قاجار» خود را به روس و به دولت کفر بسته بود، ثالثاً: «میرزا آقا خان نوری» پیش از ادعای «حاجی علی خان» نسبت به «امیر»، خود را به «انگلیسی‌ها» بسته و تبعیت آن دولت را اختیار کرده بود و صدر اعظم جانشین «امیر کبیر» شد و «حاجی علی خان» هم صمیمانه در همه جا با او همکاری کرد، رابعاً: خود حاجی از وابستگان به انگلستان بود. (2)

«میرزا آقا خان» به «فرخ خان امین الملک» در سفر «پاریس» او می‌نویسد:

«رالنسون» و حاجب الدوله با هم عاشق و معشوق اند رالنسون شریرترین انگلیسی‌ها بلکه شیطان روی زمین است. (3)

خامساً: «نسلرود» اصلا چنین نامه‌ای ننوشته بود و «حاجی علی خان» که با این حرارت از غیرت ملی و نمک‌خوارگی دم می‌زد خوب بود از حیف و میل مال شاه، خودداری کند تا چوب نخورد و داغ نشود و اموال او را مصادره ننمایند و از آن مهم‌تر با زن شاه ارتباطی

1- دافع الغرور: صص 13 و 14
2- المآثر و الاثار: 2/ 473
3- همان.