- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- مقدّمه مؤلّف 20
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- قره تپّه 29
- دلی عباس 29
- نیکجه 29
- کفری 30
- توادق 30
- زرماتی 30
- کرکوک 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- توضیح 36
- موصل 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- زاخو 49
- توضیح 49
- جزیرة العمر 49
- دیرته 50
- بدرخان بیک 50
- مسین 50
- ماردین 51
- منزل هجدهم 52
- شیخان 52
- توضیح 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- عمر بن خالد 60
- راس العین 60
- اورفه 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- شهر حلب 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «سلمی» 71
- «خان تومان» 71
- شهر حُما 72
- توضیح 72
- خان شیخون 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- قطیفه 76
- شهر شام 76
- نامق پاشا 78
- مداین صالح 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- معان 84
- عین زرقا 84
- تبوک 84
- مدینه منوّره 85
- مداین صالح 85
- حدیبیّه حشمتی 85
- بدر و حنین 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- توضیح 109
- شیخ محمود 109
- مدینه منوره 110
- حدیبیه حشمتی 112
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- شهر دمشق شام 113
- زینبیّه 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- اردوی اول 121
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی ششم 122
- اردوی پنجم 122
- اردوی دوّم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی چهارم 122
- فرقه عسکریه افریقا 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- سلانیک و سرفیجه 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- اردوی هفتم 123
- اصناف 124
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل سیم سراز 130
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- منزل سیم المدین 134
- منزل دویم بسمل 134
- از موصل به عتبات 134
- منزل ششم خان 135
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- توضیح 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- توضیح 136
- منزل نهم گوگ میدان 136
- باغژ 137
- دریاچه وان 139
- منزل دهم تاتوان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- توضیح 143
- توضیح 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- این قریه 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- برخملو 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هفدهم شروک 146
- توضیح 147
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- مایان: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- دیزَج خَلیل: 148
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
ص: 31
سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة
مقدّمه مؤلّف
رَبَّنا لاتُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ اذْ هَدَیْتَنا (1).
گفت معشوقی به عاشق کی فتی تو به غربت دیدهای بس شهرها
گو کدامین شهر از آنها بهتر است گفت آن شهری که در وی دلبر است
زیارت حرم حق، و ریاضت امم و فِرَق، تحمّل بار، تجمّل (2) خار، قطع سبیل، طلب دلیل، تقبیل حجر، (3) تفصیل سفر، تهذیب خصال، به تقریب وصال تو است.
مست توام، از کعبه و دیر آزادم
نگارنده اوراق، یک چند که از توفیقِ قرب حضورِ أقدس بهره داشت، «بیت المعمور» پیشگاه اعلی را، که مطاف جهانیان است به دیده شهود ناظر، و به این لقب شهره، مدّتی که از این نعمت دور و به دعاگویی مأمور شد، به یُمن توجّه پاکِ گوهر
1- آل عمران: 8- پروردگارا منحرف مساز دلهای ما را بعد از این که هدایت کردی ما را.
2- در اصل نسخه به غلط تجمّل نوشته شده است، احتمال میرود در نسخه مخطوط مؤلف، تخلّل به معنیدرون خار رفتن و روی خار راه رفتن باشد که کاتب در باز نویسی آن را تجمّل نوشته است.
3- بوسیدن حجرالأسود.